Billen laag en borst hoog, zegt Ibn Hazm

Ibn Hazm: De ring van de duif. Vertaald door Remke Kruk en Jan Just Witkam. Bulaaq, 320 blz. € 19,50

Ibn Hazm: De ring van de duif. Vertaald door Remke Kruk en Jan Just Witkam. Bulaaq, 320 blz. € 19,50

Ibn Hazm (Córdoba, 994-1064) was een intellectuele alleskunner en een hoogwaardigheidsbekleder in het Middeleeuwse Andalusië. Na de verovering van Cordobá door de Berbers (1013) ging hij in ballingschap in het stadje Niebla, waar hij De ring van de duif schreef.

Want, hij had het idee de Liefde (genegenheid voor de ander, ongeacht het geslacht) al op jonge leeftijd te begrijpen. Op zijn twintigste verloor toen hij zijn beminde, de slavin Nu‘m. Dat verlies maakte hem min of meer immuun voor het gevoel, schreef hij: zij heeft alles na haar ‘ongeoorloofd gemaakt.’ Hij kon haar niet meer ondergaan, maar haat – en de liefde – des te beter onderzoeken. De resultaten staan in De ring van de duif – Een Moorse verhandeling over minaars en liefde dat nu in het Nederlands is vertaald.

In een dertigtal hoofdstukken zet Ibn Hazm uiteen wat liefde met ons doet en hoe wij ermee moeten omgaan. Hij put uit zijn eigen ervaring en die van tijdgenoten. De verhandelingen, in sierlijke bewoordingen, bekrachtigt hij door het citeren van eigen poëzie, filosofen, fysionomisten en de Koran.

In het tweede hoofdstuk, ‘Het wezen der liefde’, dient hij zijn criticasters (de rechtgeleide kaliefen en orthodoxe imams) direct van repliek. Jullie zijn ook stapelverliefd geweest, werpt hij ze voor de voeten. En voor het geval ze het zelf vergeten zijn, worden hun geliefden met naam en toenaam.

Hazm tracht niet alleen het mysterie te ontrafelen, hij schrijft ook op bezielde wijze zijn predilecties op. Zo is er de verbazing over mensen die beweren liefde op het eerste gezicht meegemaakt te hebben. Voor hem is die ervaring niet meer dan een plotselinge begeerte. ‘Ik kan er niet van overtuigd zijn dat de liefde zo iemand geheel en al in haar macht heeft en tot in het diepst van zijn ziel is doordrongen.’ Maar de blikken die geliefden met elkaar wisselen krijgen een ereplaats, want de stand van de ogen kan de meest uiteenlopende emoties veroorzaken.

Dat is goed gezien, maar daar staat tegenover dat Hazm zich uitsluitend heeft gebogen over wat liefde allemaal teweeg brengt, op de waarneembare verschijnselen. Het wezen van de liefde, wat de liefde nu werkelijk ís, komt er bekaaid vanaf. Elegante tips heeft Ibn Hazm weer wel: raak tijdens de vleselijke gemeenschap nooit met uw borst die van de vrouw. En houd uw billen laag en borst hoog.

    • Asis Aynan