‘Waarom geweld grappig is? Wij weten het ook niet’

De regisserende broers Joel en Ethan Coen openden gisteren het filmfestival van Venetië met Burn After Reading. „Mijn vrouw vond het een triest triest triest verhaal. Hahaha!”

Ethan (links) and Joel Coen in Venetië Foto AFP US directors and producers Ethan (L) and Joel (R) Cohen pose for photographers during a photo call of "Burn After Reading" directed by Ethan Coen and Joel Coen at the cinema palace on the first day of the 65th Venice Film Festival at Venice Lido on August 27, 2008. The festival will run from August 27 to September 6, with 21 films in competition for the prestigious Golden Lion. "Burn After Reading" is presented out of competition. AFP PHOTO DAMIEN MEYER AFP

Er zijn vragen die je de gebroeders Coen net zo goed niet kunt stellen. Deze bijvoorbeeld: ‘Is Burn After Reading een satirisch portret van de heersende klasse?’ Want dan weet je wat het antwoord zal zijn: „No.” „No.”

Een dag na de première van hun Burn After Reading, openingsfilm van het festival van Venetië, zien Joel en Ethan Coen er uitgerust uit. In wit linnen bloes (Joel, 53 jaar) en T-shirt van wit katoen (Ethan, 50) zitten ze klaar voor een gesprek met een groep van zo’n tien journalisten, en straks voor nog zo’n groep en dan weer een. „We hebben dit nu al voor zoveel films gedaan en op zoveel festivals.” Ze beginnen vaak tegelijk antwoord te geven op een vraag, dan kijken ze elkaar even aan wie verder zal gaan. Joel is vaker aan het woord dan Ethan. Ethan zit vaker in zichzelf te grinniken terwijl hij over zijn antwoord nadenkt.

Maar serieus zijn ze ook. Als een Israëlische journalist vraagt hoe ze op het idee van de seksstoel zijn gekomen, die George Clooney in hun film in elkaar knutselt, en vooral waar die te krijgen is. Joel: „De machine spreekt voor zich. Alles wat hij doet, laten we zien: de stoel gaat schommelen als je je voeten op de steun zet en dan komt ook de dildo omhoog. Hij staat in het Museum of Sex. Het is een echte publiekslieveling.”

Misschien is een junket, zoals zulke groepsgesprekken worden genoemd, geen pretje voor de Coens, dat is het wel voor de journalisten. De broers zijn slim en geestig en bereid serieus op tal van vragen in te gaan. Alleen gaan ze dus niet mee met hoogdravende analyses. „Er is misschien wel een intellectuele verklaring voor onze voorkeuren, maar die ligt dan buiten ons vermogen.” En ze zwijgen over alles wat naar hun persoonlijk leven vraagt. Bijvoorbeeld: ‘In de meeste van uw films zijn vrouwen iets minder dom dan de mannen. Is dat uw eigen ervaring?’ Joel: „Ik weet nooit wat ik moet zeggen over mijn persoonlijk leven, dus daar zeg ik maar niks over. Wij maken onze films over dingen die niet in verband staan, zelfs niet indirect, met ons persoonlijk leven.”

De vraag naar hun afwisseling van puur komische met donkerder films, leidt wel tot een antwoord. Bij het schrijven, zeggen ze, laten ze zich leiden door hun gevoel van dat moment. Als ze net een serieuzer script hebben geschreven, kiezen ze de volgende keer vaak voor iets lichters en andersom. Het script voor de luchtig-zwarte Burn After Reading schreven ze vóór de melancholiek-grauwe No Country for Old Men. Dat de films in andere volgorde zijn gemaakt en in première gegaan, heeft alleen maar te maken met productionele factoren, en dan vooral met de beschikbaarheid van de cast.

En ook de vraag naar wat hen fascineert aan geweld, dat zo vaak in hun films voorkomt, beantwoorden ze serieus. Vinden ze geweld echt grappig? Zo lijkt het tenminste. „It’s…”, begint Joel. „It’s…”, begint Ethan. Nu gaat Ethan verder. „Waarom gebruiken we geweld? Waarom gebruiken we het vaak als een grap? Als Oliver Hardy zijn bolhoed afneemt om Stan Laurel een dreun te verkopen, dan is dat grappig. Maar waarom? Zij weten het niet. Wij weten het ook niet.”

Een Servische journalist probeert nog: „Ik heb het gevoel dat uw personages niet zozeer komisch zijn als ze geweld gebruiken, maar dat het geweld hoort bij de uitzichtloosheid van hun situatie.” Ethan begint te giechelen, en dat wordt echt lachen als Joel reageert. „George Clooney speelt een marshall die er de hele film prat op gaat dat hij in twintig jaar dienst, nog nooit heeft geschoten. Hij ziet Brad Pitt in zijn kast staan en schiet hem pardoes overhoop. Dat heeft niks met de uitzichtloosheid van zijn situatie te maken, dat is deel van een goed opgezette grap. En als je in het publiek in slaap aan het vallen was, ben je nu wakker.” Ethan is uitgelachen en zegt: „George Clooney die Brad Pitt neerschiet. Als dat niet grappig is, wat dan wel?”

Vinden ze de domme en wanhopige personages van deze film dan helemaal niet tragisch? Ethan kan zich weer niet bedwingen en produceert een grijns van oor tot oor. Joel zegt: „Mijn vrouw las het script en zei me: dit is een triest triest triest verhaal. Hahaha.”

Dan volgt de onvermijdelijke slotvraag: wat wordt de volgende film? „A Serious Man”, zegt Joel.

    • Bas Blokker