Verkleed als mobiele telefoon door het leven

Na de film 4 maanden, 3 weken en 2 dagen is nu ook Mungiu’s speelfilmdebuut Occident in Nederland uit.

De film is lichter en wekt een luchtiger soort meelijden op.

Wie van de Roemeense regisseur Cristian Mungiu hetzelfde verwacht als van zijn 4 maanden, 3 weken en 2 dagen, komt bij Occident bedrogen uit. Maar dat wil niet zeggen dat Mungiu’s speelfilmdebuut, dat nu pas, na het succes van 4, 3, 2 vorig jaar, bescheiden in Nederland wordt uitgebracht, teleurstelt. Het is alleen een compleet ander soort film. 4, 3, 2 was stilistisch streng en emotioneel verpletterend, Occident uit 2002 is losser, lichter en wekt een luchtiger soort meelijden op. Hij is in dat opzicht misschien een minder opmerkelijke film uit Oost-Europa, waar de beste regisseurs weemoed en deernis weten te verpakken in humor waarvoor de term ‘sarcasme’ te zwaar is en ‘vrolijk’ te licht.

In Occident worden drie verhalen verweven die zich alle drie afspelen op het niveau van de ploeteraars in het prille post-Ceausescu-tijdperk. Iedereen zoekt een passende plaats in de nieuwe verhoudingen, alleen hebben sommigen daar meer moeite mee dan anderen.

Luci bijvoorbeeld, heeft het bepaald niet gemakkelijk. Hij wandelt met zijn vrouw Sorina naar huis, pratend over zijn kansen op nieuw werk en betere huisvesting. Als ze bij hun huidige woning aankomen, vinden ze hun hele huisraad op de stoep staan; de neef van de huisbaas had een woning nodig. Tegenover Luci’s verontwaardiging stelt de huisbaas een eenvoudig argument, zijn gespierde neef Emile. Zo liggen de nieuwe verhoudingen: iedereen moet voor zichzelf zorgen en wie dat niet kan, moet maar blijven dromen.

Het Occident (Westen) uit de titel, geeft aan waarheen de dromen voeren. Maar dat is geen onschuldig verlangen in Mungiu’s ogen. Wat het rijke Westen biedt, lijkt vaak mooier dan het is, of komt tegen een prijs die de ploeteraars wel moet opbreken. Sorina ziet het armoedige bestaan met Luci niet meer zitten en vliegt in de armen van een Franse passant. Mihaela wordt bij het altaar in de steek gelaten door haar verloofde en haar moeder gaat op zoek naar een buitenlandse bruidegom, liefst een dokter. De Italiaan die ten slotte wordt gevonden, heet Luigi, is 1,84 meter, 76 kilo zwaar en heeft bruin haar. Een droomprins! Helaas blijkt hij bij de eerste ontmoeting een neger te zijn. „Het klikt niet”, zegt haar vader eufemistisch tegen een kennis die naar Mihaela informeert. En dan is er nog de Nederlandse diplomaat Van Horn die tussen twee redevoeringen door („Zigeuners zijn ook mensen, net als jullie”) een Roemeens kind komt adopteren.

Het zijn verhalen die door Mungiu als hoofdstukken worden gescheiden, maar die op een slimme, geestige en niet gewrongen manier door elkaar lopen. De fles die in deel één op iemands hoofd valt, wordt in deel drie gegooid – zulke constructies.

Vooral de humor in de film verrast degenen die op een film als 4, 3, 2 rekenden. Daar viel ook wel iets te lachen, maar dat verging je in het volgende dramatische moment direct. In deze film zijn de dialogen even scherp, maar beslist niet ondraaglijk. Mungiu toont zich ook hier al een meester in de overdracht van gevoelens en informatie met niets dan beeld. En dan ook nog met beelden die bijblijven. Het echtpaar dat de balans van zijn leven opmaakt, gezeten op een bank die aan de straatkant is gezet. Mihaela die verkleed als mobiele telefoon voor een rotbaantje, een sigaretje opsteekt. De donkere Luigi in de deuropening bij de verbijsterde Roemeense familie. Die vergeet je niet meer.

Film Occident. Regie: Cristian Mungiu. Met: Alexandru Papadopol, Anca-Ioana Androne, Tania Popa. ****

    • Bas Blokker