Sociale seismograaf

Als de aarde beeft, slaan de seismografen uit. Maar je kunt aardschokken ook op een andere manier ontdekken: op internet.

Het traditionele instrument om aardbevingen te signaleren is de seismograaf. Maar hij krijgt concurrentie van particulieren en hun computers op internet. Op twee verschillende manieren kunnen geologen deze verenigen tot een soort collectieve seismograaf.

Veel laptops hebben een snufje om de harddisk te beschermen. Bij een valpartij zou de lees- en schrijfkop tegen het schijfoppervlak aan kunnen komen, met beschadigingen als gevolg. Wanneer een computer valt, neemt een versnellingsopnemer (‘accelerometer’) dit waar. Nog voordat de grond wordt geraakt, gaat de kop daarom in de parkeerstand.

Zo'n accelerometer kan ook meer bescheiden bewegingen registreren. Onderzoekers van Stanford hebben een programma geschreven dat alle informatie van de accelerometer van een laptop opneemt en doorgeeft aan een server. Nu zeggen de bewegingen van één draagbare computer nog niets. Maar als het er meer zijn, zal het opvallen wanneer een groot percentage tegelijkertijd begint te bewegen, of zelfs valt.

Geofysicus Jerry Lawrence van Stanford heeft op dit ogenblik drie laptops in zijn experimentele netwerk. Gezamenlijk signaleerden deze drie de aardbeving in Los Angeles in juli (magnitude 5,9). Met meer pc’s kan het systeem gevoeliger en de waarnemingen betrouwbaarder worden. Er kan een waarschuwingsdienst aan worden gekoppeld. Een dergelijke ‘uitgesmeerde’ seismograaf vertelt onmiddellijk waar de aardbeving heeft plaatsgevonden. De ip-nummers – de adressen op internet – maken dat duidelijk. Overigens kan het netwerk ook worden opgebouwd met uitsluitend computers in een bepaald gebied.

Het gedrag van het internettend publiek kan ook seismografische informatie opleveren. Bij het het Europees-Mediterrane Seismologisch Centrum (EMSC) kan iedereen zich via de website opgeven voor informatie over aardbevingen via e-mail of sms. Ook is het mogelijk een formulier op te vragen om informatie over een aardbeving in te leveren.

Het verkeer op de EMSC-site neemt daardoor altijd toe na een aardbeving en is daarmee zelf al een soort seismometer. Franse onderzoekers publiceren hierover in de nieuwsbrief van de organisatie. Bij een recente beving in 2007 bij de Azoren begon het verkeer op de site al na drie minuten merkbaar toe te nemen en was het na een half uur acht keer zo groot. De auteurs merken op dat niemand op dat moment van de aardbeving kon weten behalve degenen die hem zelf hadden gevoeld. Het verkeer kwam vooral van ip-adressen in Portugal, Spanje en Marokko.

Herbert Blankesteijn

Verbluffende techniek en technolinks op nrc.nl/techno

    • Herbert Blankesteijn