Seksueel rollenspel tussen metersdikke muren

Ilse Uitterlinden als markiezin Merteuil (links) en Erik Van Herreweghe als burgraaf Valmont spelen ‘Kwartet’ van Heiner Müller in de opslag voor radioactief afval te Borssele. Foto Lex de Meester Meester, Lex de

Theater Zeeland Nazomerfestival: Kwartet van Heiner Müller. Regie: Chris Thys. Gezien: 26/8 COVRA, Borssele. Vandaag geen vis van Judith de Rijke. Regie: Barbara Vandendriessche. Gezien 27/8 Hoek. T/m 6/9. 0900-3300033, nazomerfestival.nl

Formules van Einstein (E=MC2) en Newton sieren het lichtgele gebouw van de opslag voor radioactief afval in Borssele. Er is identiteitscontrole voor de toeschouwers, die hier tijdens het Zeeland Nazomerfestival te voorstelling Kwartet (1981) bezoeken van Heiner Müller. We betreden ongewoon terrein. Toch klopt de locatie met de regieaanwijzing van Heiner Müller die luidt: „Salon voor de Franse Revolutie/ Bunker na de Derde Wereldoorlog.”

Müllers befaamde bewerking van de libertijnse briefroman Les Liaisons Dangereuses (1782) van Choderlos de Laclos kon zich geen opzienbarender speelplek wensen. De muren zijn bijna twee meter dik, het gebouw is bestand tegen windhozen en explosies. Actrice Ilse Uitterlinden als markiezin Merteuil drukt zich liefkozend tegen een reusachtig groene deur aan; ze streelt het gewapende staal, haar lange jurk glanst. Verborgen tussen kraanmachines zit haar tegenspeler burggraaf Valmont (Erik Van Herreweghe) verborgen.

Merteuil en Valmont zijn verstrikt in een pervers seksueel rollenspel. Ze spelen de verveelde aristocratie voor wie elke lust al geproefd is, en nog zijn ze onverzadigbaar. De burggraaf neemt ook de rol van maagdelijk meisje op zich en verleidt de markiezin, die in dit spel haar mannelijke kant toont, om haar lichaam in bezit te nemen. Met grimmige mimiek en verdorven verlangens ontvouwt zich een tragisch drama, waarin tedere momenten opflitsen. Schitterend is de scène waarin de burgraaf het meterslange, zwarte koord met woedende gebaren lostrekt dat het keurslijf van de markiezin snoert. Lichamelijke passie erkent geen hindernissen.

Sterker dan in eerdere uitvoeringen van Kwartet markeert de regie de momenten waarin de spelers van rol wisselen. Elektronisch versterkte muziek klinkt dreigend op, alsof het staal van het gebouw resoneert. Als een doorwinterde operadiva zingt Uitterlinden enkele aria’s met felle uithalen, en het volgende moment bevinden we ons in de opera. Daar gaat de erotische maskerade onverminderd verder. De hal heeft een harde galm; dat is wennen voor wie een slechtere plaats trof, maar op een gegeven moment zijn taal, beeld en muziek een indringend spektakel, verwoestend mooi, intens leeg ook.

Geen pittoresk Zeeland in dit achtste Nazomerfestival. Vanavond gaat Dodendans van August Strindberg in première in het bunkerlandschap van Walcheren. Het nieuwe toneelstuk Vandaag geen vis van Judith de Rijke speelt zich af op de stoep voor klein woonhuis. Ook hier overheerst onttakeling. Een verbitterde moeder (Marlies Hamelynck) verwijt haar zevende kind, een geestelijk gehandicapte dochter (Gusta Geleijnse) dat zij haar leven heeft verwoest. Aan een waslijn hangen de zwaar gehavende portretten van haar kinderen; het laatste bestaat uit niets dan zwarte vegen. De dode vader is verstopt onder het podium.

De twee personages zijn verstrengeld in een verhouding vervuld van liefde en haat, erbarmen en afkeer. De moeder verlangt naar verlossing van de dood; die krijgt ze. De dochter is bevrijd. Ook Kwartet eindigt met de dood. In Zeeland is het theater hard.

    • Kester Freriks