Jarenlang verguisd, nu geprezen

De Israëlische vredesactivist Abie Nathan is gisteren op 81-jarige leeftijd overleden. Hij trok vaak aandacht, maar vrede met de Palestijnen blijft ver weg.

Abie Nathan Foto AP De Israëlische vredesactivist Abie Nathan is gisteren op 81-jarige leeftijd overleden. Hij trok vaak aandacht, maar vrede met de Palestijnen blijft ver weg. In this May 1, 1961 hand out photo by Israeli Government Press Office shows Abie Nathan, the pilot, entrepreneur, peace activist and founder of the groundbreaking "Voice of Peace" radio station, holds a pipe. Nathan died Wednesday Aug. 27, 2008, at Tel Aviv's Ichilov hospital, the hospital said in a statement. He was 81.(AP Photo/GPO, Hans Pinn HO) Associated Press

„Abie Nathan hield van het leven, van de mensheid en van vrede.” Met lovende woorden nam de Israëlische premier Ehud Olmert in een verklaring afscheid van de gisteren overleden vredesactivist Abie Nathan. Tijdens zijn actieve periode als vredesactivist was Nathan nog een luis in de pels van de Israëlische machthebbers. Ministers en premiers strafte hij genadeloos af op zijn radiostation en in ingezonden stukken in kranten. Zijn daden werden jarenlang door rechts, en soms ook door links, verguisd. Een paar keer zat hij gevangen.

Zakenman, radiomaker, activist, piloot – Abie Nathan was het allemaal, vaak ook nog tegelijkertijd. Hij werd in 1927 in Iran geboren en groeide op in India. Vlak na de stichting van de staat Israël vertrok Nathan naar het nieuwe land om er te vechten in de oorlog van 1948 met de Arabische landen. Na een paar jaar verliet hij het leger en begon hij een carrière als piloot bij El Al, galeriehouder en uitbater van een restaurant. In de jaren zestig werd Abie Nathan activist. Mogelijk, schreef de bekende linkse commentator Gideon Levy vanochtend in de krant Ha’aretz, omdat hij zich „als misschien wel de enige Israëliër” schuldig voelde over de gebeurtenissen van 1948, en zijn eigen rol daarin.

In 1966 werd hij een landelijke beroemdheid, toen hij in een vliegtuigje naar Egypte vloog in een poging om te bemiddelen. Contacten met de toenmalige aartsvijand waren strikt verboden en Nathan kreeg 40 dagen celstraf.

Zeven jaar later begon Abie Nathan een carrière als vredespiraat. Hij liet een schip voor de kust van Tel Aviv, net buiten de territoriale wateren, twintig jaar lang radiouitzendingen maken. Deze Voice of Peace zond tussen de hits vredesboodschappen uit. In 1993 liet hij het schip afzinken naar de bodem van de Middellandse Zee, toen nog in de veronderstelling dat vrede tussen Israël en de Palestijnen binnen handbereik lag. PLO-leider Yasser Arafat en de Israëlische premier Yitzhak Rabin hadden elkaar de hand geschud. Nathan was optimistisch over de Oslo-akkoorden die de partijen sloten. „Ik heb mijn doel bereikt”, stelde hij tevreden vast. Twee jaar later werd Rabin vermoord; het vredesproces is sindsdien vrijwel niet meer uit het slop geweest.

Naar de handdruk in 1993 had Nathan jarenlang toegewerkt. Maandenlang had hij vastgezeten omdat hij met vertegenwoordigers van de PLO sprak. Met Arafat, die hij naar eigen zeggen zeker twintig keer heeft ontmoet, mocht toen niet worden gesproken. Nathan kreeg van van links en rechts kritiek, hij beet terug door Rabin lafheid te verwijten, omdat hij te weinig zou doen voor een dialoog tussen de partijen. Pas in 1993 werd het verbod op contacten met de PLO opgeheven.

In sommige opzichten was Abie Nathan zijn tijd vooruit. Jaren na zijn – mislukte – eenmansactie in Egypte kwamen gesprekken tussen beide landen op gang, die resulteerden in een vredesverdrag. De Israëlische regering praat nu met Palestijnse vertegenwoordigers, zij het alleen met leden van de seculiere partij Al-Fatah. De stem van Nathan was de laatste jaren voor veel Israëliërs meer een nostalgische herinnering aan het verleden dan een waarschuwing voor de toekomst. Dat verklaart de vrijwel unanieme lof aan zijn adres. Toch is Nathans belangrijkste doel, vrede met de Palestijnen, lang niet binnen handbereik.