Een uitstrijkje is veel goedkoper

Vaccinatie van meisjes tegen baarmoederhalskanker kan elk jaar honderd levens redden. Maar wat zijn de risico’s? Wetenschappers twijfelen aan de effectiviteit.

„Het zijn hoopscenario’s.” Dat zegt de Rotterdamse hoogleraar Dik Habbema over de gronden waarop meisjes vanaf volgend jaar tegen baarmoederhalskanker ingeënt zullen worden, als het plan van het ministerie van VWS doorgaat.

Habbema en vier andere wetenschappers van de academische ziekenhuizen in Rotterdam en Groningen schrijven vandaag online in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) dat ze tegen het voorgenomen vaccinatieprogramma „grote bezwaren” hebben.

Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) maakte vorige maand bekend dat hij van plan is om twaalfjarige meisjes vanaf september 2009 een inenting aan te bieden, binnen het Rijksvaccinatieprogramma. Klink volgde daarmee een advies op van de Gezondheidsraad van eerder dit jaar. Er komt, volgens het plan, ook een inhaalvaccinatie voor dertien- tot zestienjarige meisjes.

Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een virus. Ruim tweehonderd Nederlandse vrouwen sterven per jaar aan de ziekte. Vaccinatie kan, naar verwachting, elk jaar honderd levens redden. De inenting moet een aanvulling vormen op de controle van vrouwen op baarmoederhalskanker met een uitstrijkje. In Europa zijn twee vaccins goedgekeurd.

Volgens de wetenschappers uit Rotterdam en Groningen staat nog niet vast dat inenting baarmoederhalskanker voorkómt, en is niet zeker of zeldzame bijwerkingen bij meisjes uitblijven. Habbema, hoogleraar medische besliskunde van het Rotterdamse Erasmus MC, zegt: „De resultaten tot nu toe zijn hoopgevend, maar we weten niet hoe het verder gaat. Als de overheid iets aanbiedt, moeten mensen erop kunnen vertrouwen dat het goed zit. Het is uitermate riskant om dat keurmerk in de waagschaal te stellen.”

Wat gaat het ministerie van VWS met de kritiek doen? „Niks”, zegt de woordvoerster. „Dit soort signalen is al bekend.” De Gezondheidsraad beschreef de bezwaren ook al in haar rapport. Er is niet aangetoond dat vaccinatie kanker voorkomt, doordat het minstens vijftien jaar duurt voor een besmette vrouw kanker krijgt. Zo lang duurden de studies niet. De vaccins voorkomen wel het voorstadium van de kanker. Ook is niet veel bekend over bijwerkingen bij twaalfjarigen, omdat slechts zo’n duizend meisjes onder de vijftien onderzocht zijn.

De Gezondheidsraad noemde de kans op bijwerkingen, op basis van studies bij enkele tienduizenden tieners en twintigers, „geen reden voor ongerustheid”. Minder dan één op de duizend gevaccineerde vrouwen kreeg ‘immunologische bijwerkingen’, zoals suikerziekte. Maar of dat door het vaccin komt, is niet duidelijk. Er waren ook deelneemsters die suikerziekte kregen na een nepinenting: die ziekte openbaart zich vaak op jongvolwassenen leeftijd.

Maar de Raad schat, aldus Habbema, „de consequenties [van de onbekende factoren] anders in” dan hij en zijn collega’s. De minister en de Raad willen het effect van de vaccinatie in de praktijk volgen. De wetenschappers die nu kritiek leveren, willen eerst een groot onderzoek, bij twintig- tot dertigduizend twaalfjarigen. Ook willen zij resultaten afwachten uit de Europese landen die al tot vaccinatie overgingen.

De auteurs van het NTvG-artikel benadrukken verder dat het vaccinatieprogramma duur is. De verhouding tussen kosten en baten is in Nederland waarschijnlijk ongunstiger dan in veel andere landen. Het bevolkingsonderzoek met uitstrijkjes is erg effectief, zodat relatief weinig vrouwen baarmoederhalskanker krijgen. Elk extra gezond levensjaar per vrouw dat vaccinatie dan nog oplevert, zou 20.000 tot 30.000 euro kosten. Ook Minister Klink vindt dat te veel, liet hij de Kamer in juli weten. Hij wil de vaccinatie alleen in het Rijksvaccinatieprogramma opnemen als de prijs per vaccin „drastisch” daalt.

Op dit moment loopt de aanbesteding. „Als die rond is, komen er nieuwe berekeningen”, aldus de woordvoerster van VWS. Volgens Habbema, die zelf de eerdere sommen mede maakte, lost dat de problemen niet op. „Je kunt geen goede analyses maken als je niet weet hoe effectief de vaccinatie is.”

Het controleren van vrouwen met een uitstrijkje redt honderd vrouwen minder dan de combinatie van uitstrijkjes en vaccinatie die het ministerie voor ogen staat. Maar de met uitstrijkjes gewonnen levensjaren zijn volgens de auteurs van het NTvG-artikel wel veel goedkoper, benadrukken zij: 600 tot 3.400 euro.

Lees het artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde: www.ntvg.nl

    • Hester van Santen