Milieuminister zoekt haar verleden nu ‘als een haas’ uit

Jacqueline Cramer raakte gisteren in opspraak toen haar naam onder een advertentie uit 1986 bleek te staan. De minister gaf zelf veel voeding aan nieuwe vragen.

Een advertentie waarbij een rijk geschakeerde groep van organisaties en personen het in 1986 opnam voor actieblad Bluf!? Minister Cramer (Milieu, PvdA) weet er niets van. Ze kan het zich „niet voorstellen” dat zij zelf de advertentie ondertekend heeft. Haar naam als toenmalig voorzitter van Milieudefensie was ook nog eens verkeerd gespeld: Jaqueline Kramer in plaats van Jacqueline Cramer.

Dat was gistermiddag de eerste reactie van de bewindsvrouw op een advertentie van 22 jaar geleden. Maar kon zij het echt niet zijn, werd haar gevraagd? Oké, het ging er in de milieugroeperingen wel wat rommeliger aan toe dan tegenwoordig, beaamde de minister na afloop van het begrotingsoverleg. Maar, zo benadrukte Cramer, zij heeft zich altijd verre gehouden van gewelddadige acties. „Ik voel me totaal niet aangesproken. Maar ik ga het als een haas uitzoeken.”

Met de manier waarop Cramer gisteren reageerde op haar verleden als milieuactivist, lijkt zij precies de politieke lading te creëren die zij probeert te vermijden. Er ontstond rumoer in de media en diverse Kamerfracties eisten opheldering. Bovendien wierp de minister door haar reactie juist meer vragen op dan antwoorden.

Allereerst heeft de advertentie die 178 personen en organisaties op 21 juni 1986 in de Volkskrant plaatsten niets met de door de minister aangehaalde „gewelddadige acties” te maken. Het ging om een steunbetuiging aan een blad dat met regelmaat geheime stukken publiceerde. Die waren verkregen bij een inbraak in het ministerie van Economische Zaken – de inbraak en publicatie waar voormalig GroenLinks-Kamerlid Duyvendak bij betrokken bleek. Omdat justitie vervolging van de redactie onderzocht, besloot de groep sympathisanten tot een juridisch slimmigheidje: door zichzelf als grote groep bekend te maken als ‘opdrachtgevers’ van de omstreden publicaties over kernenergieplannen beoogden zij het gerechtelijk vooronderzoek van het Openbaar Ministerie te frustreren.

Onder de ondertekenaars veel actiegroepen, popbandjes, gaarkeukens en journalisten. En de laatsten waren volgens Theo de Roos, hoogleraar strafrecht en destijds medeondertekenaar, geen verrassing. „Ik kan me zelf de advertentie ook niet meer herinneren, maar ik kan het me wel goed voorstellen. De persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting stonden toen centraal.”

Cramer moet, net als Duyvendak, ook vertrekken, zo vinden veel lezers op fora op het internet. Maar die trad niet terug vanwege betrokkenheid bij inbraak of publicatie van geheime stukken. Duyvendak trok zijn consequenties nadat bleek dat de publicatie van privé-adressen in 1985 tot bedreiging en poging tot brandstichting hadden geleid bij een toenmalig topambtenaar.

Eén ding is zeker: de oproep van GroenLinks-leider Femke Halsema en Duyvendak om een debat te starten over de jaren tachtig en over de grenzen van het activisme zal door het optreden van Cramer niet echt worden aangemoedigd. Door alle commotie zouden burgers juist banger kunnen worden om zich te verantwoorden.

Cramer doet nu, naar eigen zeggen, „onderzoek” naar haar verleden. En premier Balkenende heeft laten weten daarvan eerst de uitkomsten te willen afwachten. Een geschenk voor de oppositie: kan de minister wel zelf onderzoek doen naar haar verleden? De VVD wil weten wat de banden waren tussen Milieudefensie en Bluf! De PVV wil weten of Cramer tóch de advertentie niet heeft ondertekend. En voor Rita Verdonk is het al duidelijk: de minister moet weg.

De PvdA helpt ook niet mee. Kamerlid Dijsselbloem zei gisteren: „Minister Cramer distantieert zich nadrukkelijk van de advertentie en stelt zelfs nooit toestemming te hebben gegeven voor de ondertekening met haar naam. Daarmee is de zaak wat ons betreft afgedaan.” Het gaat om een interpretatie, want zo sterk heeft Cramer de ondertekening helemaal niet ontkend.

Zo smeulen er nog wat lontjes. Er waren vaker van dit soort advertenties, weten actievoerders uit die periode. Is het wachten op nieuwe archiefstukken die opduiken? Nieuwe advertenties? Ongelukkige uitspraken van 23 jaar geleden?

Minister Cramer kreeg eerder dit jaar een speciale spindoctor om de minister en haar beleid beter over het voetlicht te krijgen. Dat eerste lijkt voorlopig wel gelukt. Een open uitnodiging om te grasduinen in het verleden van de minister zal tot wellicht tot nieuwe ‘onthullingen’ leiden. De minister staat in de schijnwerpers.

    • Jeroen Wester