Babbelzieke man, en charmant

De Woody Allen van Rome wordt hij wel genoemd.

Nanni Moretti speelt namelijk vaak zichzelf – en in zijn nieuwe film Caos calmo heeft Roman Polanski plotseling een gastrol.

Foto Reuters Italian director Nanni Moretti attends a news conference for his in competition film "Il Caimano" at the 59th Cannes Film Festival May 22, 2006. REUTERS/Vincent Kessler REUTERS

Op z’n scootertje kwam hij zo’n vijftien jaar geleden de filmgeschiedenis binnen rijden. Nanni Moretti. Filmmaker, acteur, bioscoopeigenaar en beroepshypochonder. Caro diario (Lief dagboek) heette de film uit 1993 waarmee hij destijds ieders hart stal. Terwijl hij op zijn Vespa door Rome scheurde, keuvelde hij wat over zijn eczeem, het feit dat de bioscopen in de zomer alleen horror en porno vertonen en zijn liefde voor Flashdance-actrice Jennifer Beals, die hij dan vervolgens plotseling op straat tegenkwam.

De op 19 augustus 1953 tijdens een vakantie van zijn ouders in de buurt van Bolzano geboren Moretti maakte toen al twintig jaar dagboekfilms, destijds een nog niet zo afgekloven genre waarin feit en fictie, echte gebeurtenissen, fantasieën en mijmeringen tot een lichtvoetig geheel aan elkaar werden gesmeed. Meestal met zijn alter ego Michelle Apicella in de hoofdrol, een linksige cinefiele intellectueel met gezondheidsproblemen.

De Woody Allen van Rome werd hij daarom wel genoemd. Vooral omdat beide acteur-regisseurs even babbelziek en charmant zijn. Nanni Moretti heeft inmiddels zo vaak zichzelf gespeeld, dat het al lang niet meer zo eenvoudig is om filmpersonage en mediapersoonlijkheid van zijn echte ik te onderscheiden. En zijn eigen publieke leven lijkt soms net een van zijn eigen films.

Zo bood hij een flinke som geld aan het Filmfestival Turijn aan, nadat daar door een brand een grote hoeveelheid films was verwoest. Als dank werd hij een paar jaar later als directeur benoemd. Maar in Italië zijn filmfestivaldirecteuren voor het politieke spel nog belangrijker dan parlementariërs. Dus na twee dagen gesteggel en controverse stapte Moretti alweer op: „Sommige mensen beweerden dat ik een instrument was in handen van politici die het festival wilden wurgen”, schreef hij in een verklaring.

De verleiding blijft desondanks groot om te denken dat hij echt een kluns van een vader is, als hij in Aprile (1998) beschrijft hoe zijn zoon geboren wordt en dat hij drie jaar later echt een volwassen zoon had verloren zoals dat gebeurt in La stanza del figlio.

Dat hij daadwerkelijk een hekel heeft aan Silvio Berlusconi is, voor wie zijn politieke overpeinzingen in al zijn films (die ook politieke pamfletten zijn) heeft gevolgd, dan weer geen verrassing. Met Il caimano (De kaaiman, 2006) maakte hij zijn felste (en buiten Italië de minste indruk makende) satire tot nu toe. De film-in-de-film-over-het-maken-van-een-film zit vol met gastoptredens van zijn favoriete collega-filmmakers: veteraan Michele Placido als Berlusconi natuurlijk. De jonge regisseurs Paolo Sorrentino en Matteo Garrone lopen op de set in de film-in-de-film rond. En Moretti’s oude vriend Antonello Grimaldi is te zien als producent.

In zijn Caos calmo (naar het populaire boek van Sandro Veronesi) is hij nu te zien als een zakenman wiens leven na de dood van zijn vrouw tot stilstand lijkt te komen. Van de ene dag op de andere kan hij zich er niet meer toe zetten om in beweging te komen. Uit angst ook haar te verliezen durft hij zijn dochtertje niet op school achter te laten en besluit hij op het plein voor de deur op haar te wachten. Omdat Moretti zelf het scenario schreef en regisseur Roman Polanksi onverwacht opduikt in een gastrol als protokapitalist, is de verleiding groot om ook Caos calmo als een typische Moretti-film te beschouwen. Zo’n film over zo’n goed bedoelende man die in zijn midlifecrisis rondlummelt. Als geen ander kan Moretti mannen spelen voor wie zelfs de ondraaglijke lichtheid van het bestaan nog te zwaar is, met die fluisterstem en dat gezicht dat altijd verlegen achter een baard verstopt is. Niks geen Italiaanse macho. Tobber Pietro Paladini uit Caos calmo is eigenlijk de optelsom van al die rollen.

‘Caos calmo’ draait vanaf deze week in een aantal bioscopen.

    • Dana Linssen