Weet een dier dat hij uitsterft?

De Tasmaanse Duivel past zijn leefpatroon aan aan dreigende uitsterving. Maar hoe kan dat zo snel gebeuren?

De Tasmaanse Duivel, een buideldier van het Australische eiland Tasmanië, wordt bedreigd door besmettelijke kanker. Als reactie planten de dieren zich sneller voort, zo schreef deze krant onlangs. Veel vrouwtjes werpen al in het eerste jaar, voordat ze doodgaan. Hoe wéten de Duivels dat dat zin heeft, vraagt Eef van der Vliet uit Arnhem.

„Ze weten het niet”, zegt Jacintha Ellers, hoogleraar evolutionaire ecologie aan de Vrije Universiteit. „Selectie zorgt daarvoor.”

Binnen een paar jaar nadat de ziekte zich openbaarde, begonnen de duivelinnen vroeger te werpen. Ellers: „In elke populatie dieren zijn er vrouwtjes die vroeger jongen werpen of eieren leggen. Als de Tasmaanse Duivels in hun tweede jaar kanker krijgen, krijgen de vrouwtjes die in het eerste jaar werpen, de meeste nakomelingen. Als vroeg werpen genetisch bepaald is, en dat denk ik wel, werpen die nakomelingen ook weer vroeg jongen.”

Soms gaat evolutie dus zo snel, dat zij in een mensenleven te volgen is. Een klassiek voorbeeld is de verkleuring van een nachtvlinder, de berkenspanner in Engeland. Die vlinder is normaal gesproken wit met zwarte spikkels, zodat hij niet opvalt op de bast van een berk. Er is ook een donkergrijze variant. Toen door de Industriële Revolutie in de negentiende eeuw de bomen donkerder werden – door de roet en omdat pastelkleurige korstmossen dood gingen – was de donkergrijze vlinder in het voordeel. Binnen 50 jaar waren de witte vlinders bijna verdwenen.

„Door overbevissing zie je ook zo’n snelle ontwikkeling”, zegt Ellers. „Allerlei vissen gaan steeds vroeger reproduceren.” Zoals de overbeviste kabeljauwen voor de oostkust van Canada: in 1980 werden die nog gemiddeld op zesjarige leeftijd geslachtsrijp. In 1987 was zo’n kabeljauw al na vijf jaar volwassen.

De leeftijd waarop een dier vruchtbaar is, hoeveel jongen hij krijgt, dat is genetisch erg variabel, vertelt de hoogleraar. Ja, ook bij mensen. „Er zit veel verschil in het moment waarop de menopauze begint, net als in de leeftijd waarop meisjes voor het eerst menstrueren.”

Hester van Santen

De rubriek next question beantwoordt alledaagse vragen. Ook een vraag? Mail naar wetenschap@nrc.nl

    • Hester van Santen