Niet met mijn belastinggeld

De milieubeweging krijgt subsidie van de overheid en protesteert tegen diezelfde overheid.

Dat kan niet, vinden politici en het bedrijfsleven.

Foto Evelyne Jacq/bewerking Fotodienst NRC Europa, Nederland, Den Haag, 24-05-2005 Buiten bij de tweede Kamer huisartsen demonstratie tegen de marktwerking in de zorg. Zorgverzekeraar, verzekeraars, zorgverzekering, politiek, Minister Hoogevorst van volksgezondheid, patienten, LAW, staking. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Is de milieubeweging „crimineel”? Overdrijven activisten milieuschandalen om hun organisatie „met geld van de belastingbetaler” in stand te houden?

Als je De Telegraaf van de afgelopen tijd mag geloven wel. Elke week staan er wel een paar artikelen in tegen de milieubeweging. Zoals Vissers: Greenpeace crimineel, over het storten van grote stenen in zee om het vissen te bemoeilijken. Afgelopen zaterdag nog stond onder de kop Stop de milieumaffia een paginagroot artikel in de krant met beschuldigingen van voormalig VVD-Kamerlid Jos van Rey („Trek ten strijde tegen de groene arrogantie”) en voorzitter Bernard Wientjes van werkgeversorganisatie VNO/NCW („Het is toch belachelijk dat organisaties die democratische besluiten aan hun laars lappen, overheidssubsidie ontvangen”).

Het stond alleen in De Telegraaf. Toch zag minister Jacqueline Cramer van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu zich zaterdag kennelijk genoodzaakt op de website van haar ministerie een „reactie op publicaties in de media over subsidies aan milieuorganisaties” te plaatsen. „Enige nuancering is wel op zijn plaats”, schreef de minister. En: „Waarom subsidieert VROM milieuorganisaties eigenlijk? Omdat we het belangrijk vinden burgers te betrekken bij het milieubeleid en omdat we de interesse voor milieuvraagstukken willen vergroten.”

Wat is er aan de hand? Waarom ligt de milieubeweging opeens onder vuur, terwijl de acties de afgelopen jaren niet zijn veranderd?

Terugkijkend begon het waarschijnlijk twee maanden geleden, met een brief aan minister Cramer van de Raad Nederlandse Detailhandel. De raad was boos over onderzoek naar ‘fout hout’ van Milieudefensie: „Met enige regelmaat wordt de detailhandel geconfronteerd met slecht uitgevoerd amateuristisch onderzoek, kennelijk bedoeld om de detailhandel in een kwaad daglicht te plaatsen.”

De brief kreeg nauwelijks publiciteit. Wat enkele weken later wél de pers haalde, was ‘de affaire Wijnand Duyvendak’. Het GroenLinks-Kamerlid was twintig jaar geleden betrokken bij de inbraak in een ministerie, om plannen voor de bouw van kerncentrales buit te maken en te publiceren. De bekentenis leidde uiteindelijk tot het opstappen van Duyvendak, tevens voormalig directeur van Milieudefensie.

Daarna ging het snel. Gingen de meeste media vooral in op het wel of niet bekennen van illegale acties in de jaren tachtig, De Telegraaf opende de aanval op de milieubeweging. Er kwam wéér kritiek van de Raad Nederlandse Detailhandel op Milieudefensie – en die werd nu breed uitgemeten: Milieuclub misbruikt subsidies.

Deze keer had de kritiek effect. Zo vroeg het CDA in de Tweede Kamer wegens het ‘fout hout’-onderzoek van Milieudefensie aan minister Cramer om de steun aan milieuorganisaties „onder de loep te nemen”. De VVD is er al uit: die wil de subsidies het liefst meteen stopzetten. „Ik wens niet dat ons belastinggeld wordt besteed aan organisaties die democratisch genomen besluiten alsmaar blijven bestrijden”, zegt Tweede Kamerlid Helma Neppérus van de VVD.

Het VVD-Kamerlid gaat binnenkort een amendement indienen om de subsidie „aan clubs zoals Milieudefensie” te halveren of af te schaffen. Neppérus: „We hebben in dit land een rechter waar je naartoe kunt als je het niet eens bent met besluiten. Langs de deuren gaan om alsnog de aanleg van de Tweede Maasvlakte te verhinderen, terwijl alle procedures zijn doorlopen, daar krijg ik het rambam van.”

Minister Cramer, zelf voormalig bestuursvoorzitter van Milieudefensie, kijkt er genuanceerder tegenaan. In haar verklaring op de website van het ministerie schrijft ze dat milieuorganisaties een „belangrijke intermediaire rol” spelen bij het bevorderen van het maatschappelijk debat.

Maar, schrijft ze ook: de rijksoverheid moet „zeer kritisch” zijn als dat debat „heel eenzijdig” is, gebaseerd „op onjuiste of onvolledige informatie” of „op ondemocratische wijze wordt gevoerd”. In dat geval zal de minister de milieuorganisaties aanspreken en desnoods, „als deze eenzijdigheid of onvolledigheid in het debat voortduurt”, een einde maken aan de subsidie.

Intussen poogt de milieubeweging de kritiek te weerleggen. Directeur Frank Köhler van Milieudefensie: „Wij hebben met eigen geld een onderzoek uitgevoerd naar fout hout in winkels. Er wordt nu gezegd dat dat onderzoek ondeugdelijk is. Maar waarom dat zo zou zijn, wordt er niet bij gezegd. Het is een goed onderzoek. En het is een succes. Want steeds meer winkels gaan nu duurzaam geproduceerd hout verkopen.”

En Greenpeace Nederland „begrijpt niet” dat de vissers boos zijn. Campagnedirecteur Femke Bartels: „Wij hebben de vissers verteld waar de stenen liggen. Zulke stenen liggen sowieso vaak in zee. Wij zijn niet tegen vissers. Wij willen ze juist helpen om ervoor te zorgen dat ze in ook in de toekomst nog een broodwinning hebben.”

Milieudefensie en Greenpeace vinden vooralsnog de PvdA aan hun zijde. Tweede-Kamerlid Diederik Samsom: „Wij steunen geen partijen die de tegenkrachten om zeep wil helpen die een maatschappij juist tot een democratie maken.”

Samsom kent de kritiek dat milieuorganisaties overdrijven, en soms zelfs foute informatie geven. Maar hij geloof het niet. „Structureel foute informatie geven is niet in het belang van de milieubeweging. Dat zou de geloofwaardigheid schaden.” Samsom was actievoerder bij Greenpeace, waar indertijd de informatie over het afzinken van het olieplatform Brent Spar niet bleek te kloppen. „Toen was het feest snel over.”

Milieuwetenschapper Wouter van Dieren noemt het „één van de fouten van de milieubeweging” dat die haar activiteiten vaak stoelt op morele, in plaats van op wetenschappelijke gronden. Maar dat is nog geen reden om subsidies in te trekken of organisaties crimineel te noemen, vindt hij. „Het is hoogst merkwaardig dat vissers Greenpeace betichten van crimineel gedrag. Als er één sector is die duizenden regels aan z’n laars lapt, is het de visserij. De pot verwijt de ketel.”

Intussen is het milieu verre van uit de mode. Integendeel. Aanstaande donderdag bijvoorbeeld, lanceert VVD-leider Mark Rutte een ‘groenrechts’ programma. Zoals de Britse Conservatieve Partij een ‘groen’ programma heeft, wil ook de VVD maatregelen voorstellen om de klimaatcrisis het hoofd te bieden. Want, vindt die partij, klimaat en milieu zijn niet het exclusieve domein van links. Je kunt het klimaat ook redden met een stropdas om.

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Greenpeace

Op de foto op pagina 1 van de krant van dinsdag 26 augustus stond een spandoek van Greenpeace. De kop op de cover luidde: „ Milieuorganisaties krijgen forse kritiek. Ze zouden de overheid traineren, terwijl ze wel subsidie krijgen.” En op de foto op pagina 4 en 5 stonden plakkaten met verwijzingen naar Greenpeace met daaronder de kop „Niet van mijn belastinggeld”. Hierdoor kan de indruk zijn gewekt dat Greenpeace ook overheidssubsidie krijgt. Dit is niet zo, zoals ook op pagina 5 van dezelfde krant stond.

De foto op het plakkaat rechts werd gemaakt door Rien Zilvold, de foto op het linker plakkaat door Andrew McColl. Het copyright van die laatste foto berust bij Greenpeace.