Gijsbreght naar Uruzgan verplaatst

Theater Gijsbreght van Aemstel, van Joost van den Vondel, door Theater Nomade. Regie en bewerking: Ab Gietelink. Gezien: 23/8 Droogdok Jan Blanken, Hellevoetsluis. Van 27 t/m 31/8 in Fortwerk IV, Bussum. Inl: www.theaternomade.nl, 020-6941082

De regisseur wil vooraf even iets kwijt: we dienen zijn Gijsbreght te ondergaan als een verplichte inburgeringscursus. Dat is humor, maar ook weer niet. Schoolmeester Ab Gietelink spreekt. Zijn klas rest niets anders dan gehoorzaamheid - of heimelijk verzet. Het is een beetje bedrukkend, die autoritaire toon, en de voorstelling lijdt daaronder.

Lachen kun je er in elk geval niet bij. Je vergapen aan mooie beelden wel, graag zelfs. En de setting is mooi. Droogdok Jan Blanken in Hellevoetsluis lijkt op een diepe kloof. Via steile trappen daal je erin af en vanaf je plaats op de overdekte tribune kijk je op naar wanden die door de tijd zijn aangetast.

Middenin de kloof speelt Theater Nomade een geactualiseerde versie van Vondels bekendste tragedie. Een paar verrijdbare panelen doet niet alleen dienst als decorstuk maar ook als videoscherm. Tanks rollen over het doek; zwaar bewapende westerse mannen dringen lemen huizen binnen; gesluierde schimmen worden opgejaagd en onder schot gehouden.

Gietelink haalt Uruzgan erbij, zoals hij al eerder in 2003 de Amerikaanse interventie in Irak met Vondels stof combineerde. Vondel beschrijft in zijn Gysbreght van Aemstel uit 1638 de ondergang van Amsterdam, die hij in het jaar 1304 situeert. Op kerstnacht nog wel. Dappere lieden, die hun stad vergeefs verdedigen, doen alles in naam van God. Bij Gietelink dragen die godvruchtige helden kaftans en kromzwaarden: Gijsbreght en de zijnen zijn tot moslims getransformeerd, terwijl de aanvallers op ‘onze jongens’, in Uruzgan dus, lijken.

Amsterdam is naar een woestijn verplaatst, de wanden van het droogdok lijken hete rotsformaties. Er valt iets voor te zeggen om de middeleeuwse religiositeit van Gijsbreght, zijn vrouw Badeloch en de kloosterlingen te vermengen met de gelovigheid van hedendaagse moslims. Het levert fraai geluid op, met een muziekmix uit twee culturen en Vondels ongewijzigde archaïsche taal. Maar om de Nederlandse missie in Uruzgan voor te stellen als één grote moordpartij, klopt toch ergens niet.

    • Anneriek de Jong