Even surfen naar een filmpje uit 1901

De Europese Commissie trekt 120 miljoen euro uit voor de digitale beeldbank Europeana.eu. Niet alle lidstaten geven prioriteit aan het digitaliseren van het culturele erfgoed.

Op Europeana staat ook filmpjes, bijvoorbeeld over de Europese migranten op Ellis Island in New York. Foto AFP Emigrants à Ellis Island, New York, vers 1900 (au fond, la statue de la Liberté). HRL-510850 AFP

„These boots are made for walking” zingt Nancy Sinatra in het promotiefilmpje van de digitale onlinebibliotheek Europeana.eu. De laarzen verwijzen naar een stilleven van Vincent van Gogh, dat het vertrekpunt vormt in een demonstratieprogramma op de website. In november wordt de Europese digitale databank officieel gelanceerd: dan moeten twee miljoen ‘culturele objecten’ van bibliotheken en musea uit heel Europa gedigitaliseerd en via internet voor iedereen toegankelijk zijn gemaakt.

Ter vergelijking: de Engelstalige versie van Wikipedia bevat twee miljoen artikelen en Google Books bevat ruim één miljoen gescande boeken – terwijl de ambitie van Europeana is om niet alleen tekst en boeken, maar ook muziek, film, televisiebeelden, radio-uitzendingen, foto’s, schilderijen, brieven en manuscripten om te zetten in een digitaal formaat.

Het demonstratieprogramma voert van de laarzen van Van Gogh naar Parijs, we bladeren virtueel door oude foto’s van de Eiffeltoren en scrollen langs prenten en boeken over de wereldtentoonstelling. Steeds wijst de tekst in een zwevend schermpje de demogebruiker op een ander handigheidje: „U bent geïntrigeerd geraakt, dus u klikt op ‘industrialisatie’.” Dat doen we braaf – een andere handeling staat deze demoversie nog niet toe – en vervolgens dwalen we via de Deense ‘Klem en Kruger’-kledingfabriek naar boerenmigratie en een 5-secondenfilmpje uit 1901 van de BBC van migranten op Ellis Island, tot aan een audiofragment van in oud-Engels voorgelezen Canterbury Tales.

Europeana is de nieuwe naam van het European digital library network (EDLnet). De organisatie achter Europeana houdt kantoor in de Koninklijke Bibliotheek en verzamelt de bestanden, die in heel Europa op landelijk en regionaal niveau worden gescand en van een lijst trefwoorden, ‘meta-data’ worden voorzien.

Europeana doet in feite niet meer dan het ‘oogsten’ van die metatags. Het werkelijke digitaliseren gebeurt bij bibliotheken en musea zelf, of is al gebeurd. Ook hebben veel landen al langer een nationale databank aangelegd met ‘gedigitaliseerd erfgoed’. In Nederland is dat bijvoorbeeld Het Geheugen van Nederland (GvN), dat sinds 2000, eveneens vanuit de KB, voornamelijk foto’s en schilderijen inscant. Schilderijen worden dan vaak ter plekke gefotografeerd met een technische camera, zo gedetailleerd mogelijk en met optimale belichting.

De zoveelste databank, na Google Books, diverse nationale en internationale museumwebsites of Wikipedia? Nee, zegt de Brit Jon Purday, woordvoerder van Europeana in Den Haag. Natuurlijk, er wordt zoveel gedigitaliseerd, „het probleem is alleen dat de meeste van die documenten ergens diep verstopt blijven in een ontoegankelijke databank”, aldus Purday. „Kijk bijvoorbeeld naar Mozart: het stikt van de manuscripten, brieven, biografieën, muziekopnames en geschilderde portretten – alleen zijn deze verspreid over heel Europa, in diverse musea en bibliotheken.” Op de Europeana-website komt de collectie bij elkaar en worden de diverse documenten verbonden.

Purday voegt toe: „We zouden wel graag samenwerken met Wikipedia.” Hij denkt dat veel van de lemma’s zouden winnen aan betrouwbaarheid als deze werden verrijkt met de ‘authentieke’ collectie foto’s. Wat Google Books betreft, zegt Purday: „Die digitaliseert vooral boeken uit Amerikaanse bibliotheken. Bovendien is het een bedrijf, en het Europees cultuurgoed moet in het publieke domein blijven, zodat iedereen er altijd gratis toegang toe heeft.”

Jon Purday schat alleen al het aantal boeken in alle Europese bibliotheken op zo’n 2,5 miljard stuks. „Dat zullen we nooit allemaal kunnen scannen”, zegt hij. De ambitie is door de Europese Commissie, die 120 miljoen euro in het project steekt, vastgesteld op 6 tot 10 miljoen gedigitaliseerde objecten in 2010.

Het is nog niet zeker of het doel van 2 miljoen gescande exemplaren in november wordt gehaald. Vorige week zei eurocommissaris Viviane Reding (Informatiesamenleving en Media) dat het project meer tempo moet maken. Lidstaten zouden moeten samenwerken met het bedrijfsleven. Niet alle lidstaten geven (financiële) prioriteit om hun culturele erfdeel te digitaliseren, merkt Jon Purday van Europeana op. „Het gaat stap voor stap, maar we spelen al een leidende rol met het integreren van alle verschillende soorten media op deze website.”

Purday is enthousiast over de mogelijkheden die Europeana gaat bieden. „Elke inwoner kan in zijn eigen taal zoeken in de databank.” Hij stelt dat de website een sterke, betrouwbare bron zal kunnen vormen voor internationale wetenschappers. „Materiaal van verschillende perspectieven is op één plek beschikbaar: zo kun je bijvoorbeeld een Franse, Engelse én een Nederlandse visie op Napoleon lezen.” Dus we hoeven nooit meer op pad? Jawel, benadrukt Purday. Sterker nog, Purday is zelf een enthousiast verzamelaar van antieke boeken en gravures.

„Uiteraard is het nog steeds belangrijk om ter plekke te kunnen bladeren in manuscripten, te ruiken, te kijken.” Het belangrijkste doel is om een aanzet te geven, zodat professionals niet voor elk wissewasje naar de British Library hoeven. Bovendien is dan de gehele collectie van dergelijke bibliotheken ook ontsloten voor de gewone internetgebruiker, aldus Purday: „Mensen verwachten steeds vaker dat de informatie die ze zoeken op één plek beschikbaar is.”

Neem zelf een kijkje op: www.europeana.eu