DNB wil greep in de aardgaskas onmogelijk maken

De Nederlandsche Bank pleit ervoor de miljarden aan aardgasbaten in een apart fonds te stoppen, zodat politici niet in de verleiding komen die voor ‘leuke dingen’ te gebruiken.

„Schaf het fonds toch af, minister van Financiën”, zei Ewout Irrgang, Tweede Kamerlid voor de Socialistische Partij (SP) nog in juni tijdens een debat in het parlement over de begroting. „U bedrijft hocus pocus met het aardgasgeld.” Hij doelde op het Fonds Economische Structuurversterking (FES) waarin een deel van de gasbaten uit de gasbel in Slochteren terechtkomen. De Nederlandsche Bank adviseert nog een stap verder te gaan: steek alle gasbaten in een apart staatsfonds zodat politici helemaal niet in de verleiding komen het geld te ‘verjubelen’.

De studie van De Nederlandsche Bank, die vandaag is gepubliceerd, verschijnt op een delicaat moment. Het kabinet is volop bezig met de onderhandelingen over de Rijksbegroting voor 2009, die deze week moeten worden afgerond. Vrijdag al maakten premier Balkenende (CDA) en minister Bos (Financiën, PvdA) bekend van de btw-verhoging van 19 naar 20 procent af te zien. Ook wil het kabinet de premie voor de werkloosheidsverzekering verlagen mits de sociale partners bescheiden loonafspraken maken.

Gaat het kabinet aardgasbaten gebruiken om deze maatregelen te bekostigen? Dat is natuurlijk niet de bedoeling van minister Bos, die een verantwoord begrotingsbeleid wil voeren. En dat behelst dat de gasbaten (60 procent) moeten worden aangewend voor aflossing van de staatsschuld. Daarom ook loopt het overschot op de begroting dit jaar al op naar 1,2 procent en volgend jaar zelf tot 1,8 procent, blijkt uit de berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB). Dat is veel beter dan het kabinet aan het begin van de regeerperiode had voorzien. Dankzij het gas.

Maar de verleiding iets van de aardgasmiljarden af te snoepen en het overschot iets te verkleinen zodat burgers in moeilijke economische tijden met een extraatje kunnen worden gecompenseerd is groot. Zeker nu de hoge olieprijzen ertoe leiden dat de gasbaten volgend jaar liefst 13 miljard euro bedragen.

Om te voorkomen dat politici met het aardgasgeld aan de haal gaan, doen de onderzoekers van De Nederlandsche Bank een ingrijpend voorstel: breng alle opbrengsten uit de gasbel onder in een vermogensfonds buiten de lopende begroting om. Maak er bijvoorbeeld een staatsfonds van zoals oliestaten als Noorwegen dat ook doen. Dan is het geld veiliggesteld en komen politici niet in de verleiding gasbaten te gebruiken voor verlaging van de belastingen of verhoging van de uitgaven, schrijven de onderzoekers. Bovendien kan de staat in zo’n geval rekenen op een permanente stroom aan inkomsten van ongeveer 2,5 miljard euro, hebben de economen van de bank berekend.

De onderzoekers wijzen erop dat de gasbel in Slochteren snel slinkt – vanaf 2025 zullen de gasbaten opdrogen, verwacht het kabinet. De resterende waarde van de voorraad wordt conservatief geschat op 100 miljard euro, maar uitgaande van hogere olieprijzen kan de waarde ook ruim 180 miljard bedragen. Als het geld wordt gestoken in een vermogensfonds kan Nederland in ieder geval de komende drie decennia profiteren van de gasbel en is het nog niet te laat om het resterende vermogen te behouden voor toekomstige generaties, stellen de onderzoekers.

Zij staan daarin niet alleen. „Er valt veel voor te zeggen om toekomstige meevallers uit de aardgasbaten alsnog apart te zetten in een speciaal fonds”, stelde Wim Boonstra, topeconoom van de Rabobank, begin dit jaar ook al vast. Dan dragen deze gelden volgens Boonstra bij aan het opvangen van de gevolgen van de vergrijzing voor de overheidsbegroting.

Een dergelijke aanwending van de gasbaten maakt een discussie over eventuele hervorming van het FES overbodig. De Raad van Economische Adviseurs, een adviesorgaan van de Tweede Kamer, pleitte hier twee jaar geleden al voor omdat de toewijzing van de middelen niet transparant verloopt en derhalve zou het fonds „ingrijpend” moeten worden verbeterd. „Wat er nu gebeurt met geld uit de FES-pot is voor de Tweede Kamer niet te volgen”, aldus Kamerlid Irrgang in juni.

Lees het rapport van DNB via nrc.nl/economie