Waar ligt de grens tussen literatuur en amusement?

Boekhandels liggen vol literaire thrillers, mailt Remko Meddeler uit Hengelo. „Wanneer is een boek literatuur?”, vraagt hij. „En als het dat niet is, wat dan wel?”

„Er zijn geen objectieve criteria voor stijl, inhoud of vorm die bepalen wat literatuur is”, zegt Ben Peperkamp, hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Iets is literatuur als de culturele gemeenschap dat vindt, in eerste plaats de literaire critici en uitgevers.”

„Het is wat anders dan een proefwerk nakijken”, beaamt Arjen Fortuin, NRC-redacteur boeken. „Ik kijk naar schoonheid, zowel qua stijl als compositie, welke verbanden er worden gelegd. Ik vraag me af wat interessant is aan een boek. Leer ik er iets van? Heeft het mijn inzicht in de wereld veranderd? Ik wil in elk geval die ambitie zien.”

Volgens Joost Nijsen, uitgever en directeur van Uitgeverij Podium, kenmerkt echte literatuur zich door een „ambachtelijk perfecte stijl”, die „origineel en niet inwisselbaar” is. Nijsen: „Je zou ook kunnen zeggen: literatuur is fictie die na honderd jaar nog wordt gelezen, die de tijdgeest overleeft. Mulisch is bijvoorbeeld geen bijzonder stilist. Hij is een vaardig schrijver, maar ik denk dat een Reve over een eeuw nog steeds wordt gelezen en dat Mulisch dan toch wat meer is weggezakt.”

Soms is de consensus breed dat iets literatuur is. „Neem nou een boek als Max Havelaar”, zegt Peperkamp. „Of werken van Vondel, of James Joyce. Daar is iedereen het wereldwijd over eens: dát is literatuur.”

En soms is de consensus breed dat iets géén literatuur is. „Dan is het amusement”, vindt Fortuin. „Of flauwekul, geklets. De term lectuur wordt wel gebruikt, maar dat is eigenlijk ‘iets wat je leest’.”

Er zijn ook een hoop twijfelgevallen: Kluun bijvoorbeeld. Nijsen (Kluuns uitgever): „Mensen zeggen vaak heel highbrow over Kluun: dat is geen literatuur. Ik weet het niet. Ik weet wel dat zijn romans een heel groot publiek hebben beïnvloed.”

Een zogenoemde ‘literaire thriller’ is overigens gewoon een marketingterm, volgens Fortuin: „Het adjectief ‘literair’ verkoopt nou eenmaal. Het zegt hooguit iets over wat het boek zou willen zijn.”

Elise Fikse

    • Elise Fikse