EU-leiders moeten May’s bluf steunen

Brexit

Het Lagerhuis stuurde premier May terug naar Brussel. Maar de EU-regeringsleiders kunnen haar alleen helpen door voet bij stuk te houden: dat is het.

EU-leiders donderdagavond op de top. Foto EPA

Wat heeft Theresa May nodig van de Europese Unie om het Britse parlement achter het Europees-Britse uittredingsakkoord te krijgen?

Niet alleen een extra verzekering over de Ierse grens, ontdekten de Europese leiders donderdag op hun decembertop.

De EuropeseUnie kan May ook helpen door haar tegenstanders in het Lagerhuis nadrukkelijk te tonen dat er echt nog maar twee opties zijn: May steunen of no deal.

En dat gebeurde.

Komende maandag publiceert de Europese Commissie alle plannen om aan EU-zijde een no deal op te vangen, maakte voorzitter Jean-Claude Juncker donderdagnacht bekend. Zo maakt de EU duidelijk dat deze optie steeds dichterbij komt.

Tegelijk hamerden de leiders van de 27 EU-lidstaten er op dat het Britse parlement niet in de „val” van de Europese Unie loopt door May te steunen door het uittredingsverdrag te ratificeren

Ook als de omstreden noodoplossing voor de Ierse grens ooit van kracht wordt zal dit „niet langer dan strikt noodzakelijk” zijn, zei president Donald Tusk na afloop.

Deze noodoplossing houdt in dat het Verenigd Koninkrijk voorlopig in een douaneunie zal blijven met de Europese Unie mocht het niet lukken voor uiterlijk eind 2022 een nieuwe handelsovereenkomst te sluiten.

Premier Mark Rutte zei na afloop „het wantrouwen te willen wegnemen” dat in het Britse parlement is ontstaan over deze noodoplossing. „Die is nooit bedoeld om het Verenigd Koninkrijk in een soort limbo te houden, een tussensituatie waar ze nooit uit kunnen komen.”

EU-leiders onderstreepten dat ook zij zo snel mogelijk naar een nieuwe relatie met het VK willen. De voorbereidingen daarvoor kunnen wat de EU-leiders betreft nu gaan beginnen zodra het Britse parlement ja zegt tegen het uittredingsakkoord. Tot nu toe wilde de EU hiermee pas beginnen na de Brexit op 29 maart.

Een dag nadat de Britse premier een vertrouwensstemming in haar eigen partij, de Conservatieven, had overleefd, kwam de Britse premier hulp vragen aan de Europese leiders.

Van tevoren had ze al gezegd dat een „herverzekering” van de afspraken over het Ierse eiland cruciaal zou zijn.

Maar de druk van de tijd wordt steeds meer een thema op zich. Het duurt nog ruim drie maanden voordat het Verenigd Koninkrijk op 29 maart de Europese Unie verlaat. May heeft de stemming over het uittredingsverdrag verdaagd tot uiterlijk 21 januari.

De aanhoudende onzekerheid plaagt ook de Europese Unie. Deze week kwamen Frankrijk en Duitsland met wetten om zich voor te bereiden op een ‘harde Brexit’. Ook bij de Tweede Kamer liggen daar intussen maatregelen voor.

Geen nieuwe garanties

Afgesproken was dat May de EU-leiders donderdag eerst zou vertellen wat ze nodig dacht te hebben om het Britse parlement uiteindelijk mee te krijgen.

De andere regeringsleiders hadden zich vooraf welwillend opgesteld. Ze zouden luisteren en later op de avond zonder May wat bekijken wat ze konden doen.

Eén voorwaarde was wel vooraf gegeven. Er zou in geen geval sprake kunnen zijn van het openbreken van het uittredingsakkoord dat May en de Europese leiders in november hebben gesloten. „We kunnen praten over een toegevoegde verklaring”, zei Angela Merkel vooraf. „Meer niet”.

May hield uiteindelijk voor de EU-leiders vooral een pleidooi om „intensief samen te werken om deze overeenkomst over de eindstreep te duwen”. Ze zei dat „we de perceptie moeten veranderen dat de [Ierse] noodoplossing een val is waaruit het Verenigd Koninkrijk niet kan ontsnappen”.

Volgens Britse media stelde zij daarbij ook voor de noodoplossing tot een jaar te beperken, mocht deze in werking worden gezet.

Over de aard van een dergelijke extra verzekering werd door de EU-leiders verder gesproken zonder May. Uiteindelijk wezen zij de optie af van een nieuw bindend document met aanvullende beloftes. Onder anderen de Franse president Emmanuel Macron oordeelde dat dit te dicht in de buurt zou komen van opnieuw onderhandelen.

Geen brand graag

Daarbij speelde ook twijfel een rol over het effect van zo’n extra garantie: waarom zou zo’n verklaring opeens een meerderheid in het Lagerhuis opleveren?

Over de eis van de Britse sceptici van een „herverzekering” van de afspraken over het Ierse eiland werden deze week in Brussel bittere grappen gemaakt. Alsof je samen een brandverzekering afspreekt en dan zegt één partij opeens: we tekenen pas als je belooft dat er geen brand komt!

Het vermijden van een harde Ierse grens was juist „de enige gedeelde rode lijn van de Britten en de EU”, zei Rutte ‘s nachts: dat moet de vrede op het Ierse eiland garanderen.

May vroeg de Europese leiders vertrouwen te stellen in haar vermogen om het Britse parlement alsnog te overtuigen. Maar hun probleem is niet dat ze haar niet vertrouwen: ze vecht voor haar afspraken en verdedigt het akkoord. „Ik heb bewondering voor haar vasthoudendheid en veerkracht,” verwoordde Rutte donderdagmiddag de stemming.

Ook de EU-leiders zien het Britse parlement als het probleem. Premier Sebastian Kurz van Oostenrijk miste bij de Britse sceptici „rationele argumenten”. Dan helpt het zelfs niet als je een stripversie van het uittredingsakkoord maakt: het gaat kennelijk niet om wat er in staat.

Daarom, redeneren sommigen, resteert uiteindelijk alleen de tijd als drukmiddel. Hoe dichterbij 29 maart, des te groter de kans op no deal. Maar ook: de hoop dat het op laatst toch nog goed komt.

    • René Moerland