Noorderzon biedt cynische blik op Amerikaanse ziel

De New Yorkse theatergroep Radiohole overvalt het publiek met vele vormen van wansmaak in de voorstelling ‘Anger/Nation’. Foto Radiohole Radiohole

Theater Festival Noorderzon, t/m 31/8 op diverse locaties in Groningen. Gezien op 24/8: 1. Call Cutta in a Box; 2. Anger/Nation; 3. Rambo Solo. Inl: 050-3410278 www.noorderzon.nl.

„Are you satisfied with your life?” vraagt een lieflijke stem. Amritendrani Banerjee heeft me opgebeld. Zij werkt in een callcenter in Calcutta terwijl ik, in Groningen, me heb ingelaten met een theatraal project. In Call Cutta in a Box neemt een intercontinentaal telefoongesprek al gauw een vreemde wending.

Amritendrani kent de kamer waarin ik zit precies. Met haar stem wijst ze het koffiezetapparaat aan en de sofa. Dan moet ik naar het bureau. Een miniatuurventilator blaast lucht in m’n gezicht: „Fresh air from India.” Uit de bovenste la mag ik iets pakken, een zakje met zaadjes die erg lekker smaken. Aan de andere kant van de lijn kauwt Amritendrani op hetzelfde spul. En via de camera die vanonder een bloempot te voorschijn komt kunnen we elkaar ineens zien.

De makers van Call Cutta in a Box willen tonen dat er ondanks het één op één contact een kloof tussen Calcutta en Groningen gaapt. Een welvaartskloof waarschijnlijk. Jonge Indiërs zouden tegen spotprijzen telefonische diensten aan het Westen leveren. Maar van armoede merk ik weinig. Amritendrani heeft een dienstmeisje voor hele dagen. Over een auto beschikt ze ook. Ze is hoogopgeleid en gelooft niet in reïncarnatie. Zo ver staan we niet van elkaar af. Juist díe ontdekking schokt.

Call Cutta … door het Berlijnse gezelschap Rimini Protokoll maakt deel uit van het Groningse festival Noorderzon, dat film, video, dans en theater biedt. Onconventioneel theater vaak, uit Europa, Zuid-Afrika en de Verenigde Staten. De groep Radiohole komt uit Brooklyn, New York. Daar hoort zij, volgens het programmaboekje, bij de „ware underground”. Wie Radioholes show Anger/Nation bezoekt, wordt van alle kanten door wansmaak overvallen. Mannen in Lederhosen gooien blikjes bier de zaal in, fascistische marsmuziek vermengt zich met gebral en het decor heeft de frisheid van een spookhuis.

Als de muziek, punkrock nu, over de pijngrens heen gaat, doorklieft een bijl een fles. Er zijn ook twee mannen die met ouderwetse geweren op elkaars kont schieten. En er is een dame met gouden horens die haar naakte billen verheft. Niets minder dan „de krochten van de Amerikaanse psyche” zou dit spektakel moeten blootleggen. Kennelijk behoort de Amerikaanse ziel aan psychopaten toe die te veel pulpfilms hebben gezien. Een cynische gedachte.

Zachary Oberzan van het Nature Theater of Oklahoma houdt zich ook met Amerika, pulp, geweld en wapens bezig. Maar in zijn voorstelling Rambo solo blijven de geweren achterwege. Oberzan speelt een jongen die bezeten is van de held Rambo. Niet van de gespierde held uit de films, maar van de magere outlaw uit het boek First Blood. Hij vertelt het boek zo hartstochtelijk na dat hij zelf verstrikt raakt in de gevechten – tegen de agent die Rambo achtervolgt en tegen het beeld dat we van Rambo hebben. Op videoschermen zien we de jongen, misschien wel Oberzan zelf, in zijn appartement. Ook daar laat zijn obsessie hem niet met rust. De piepkleine woning verandert in een reusachtig woud en de vloer is opeens een rivier, de bank een boomstam en de hoogslaper een harde rots.

Zeker, de solo duurt te lang. Maar Oberzan werpt wel een nieuw licht op Rambo en zijn achtervolger. Beiden zijn getraumatiseerd in oorlogen (de een in Vietnam, de ander in Korea) en beiden vinden in de strijd tegen elkaar iets terug wat ze lang kwijt waren: liefde. Het ordinaire machodrama krijgt de allure van een tragisch vader-zoon-conflict (met de agent als de vader) en in zijn monoloog zegt Oberzan dat hij het boek ook solo wil verfilmen. Wat inmiddels is gebeurd. Het resultaat toont hij later in het festival Noorderzon. Hij zal u persoonlijk begroeten.

    • Anneriek de Jong