Bouwvakkershelm voor Ben Bernanke

Centralebankiers, tot en met gisteren bijeen in de VS, wordt verweten dat ze wel in actie komen als grote banken in nood zijn, maar niet als hetzelfde met huizenbezitters gebeurt.

Treffender kon het beeld niet zijn. Terwijl in Jackson Hole, Wyoming, 43 nationale vertegenwoordigers op de jaarlijkse bijeenkomst voor centralebankiers spraken over de gevolgen van de kredietcrisis op het monetaire beleid, grepen federale toezichthouders in de Amerikaanse staat Kansas in bij een lokale bank. De in Topeka, Kansas gevestigde Columbian Bank moest zijn deuren sluiten omdat de bank kampte met grote verliezen en afschrijvingen op vastgoedleningen.

Columbian was daarmee de negende onder overheidstoezicht staande bank dit jaar die gered moest worden. De combinatie van een krappere kredietmarkt, dalende huizenprijzen en een groeiend aantal wanbetalingen bij hypotheken heeft zowel grote als kleine banken in de VS in grote problemen gebracht.

De problemen in Kansas tonen aan dat de kredietcrisis ruim een jaar na het begin nog steeds voor grote problemen zorgt. Die constatering stond ook centraal in Jackson Hole. Daar kwamen bestuurders van centrale banken bijeen onder een somber gesternte. Centrale banken hebben als taak het financiële stelsel overeind te houden en tegelijkertijd de inflatie te beteugelen. Die combinatie is het afgelopen jaar onmogelijk gebleken. De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, zag zich door de financiële crisis genoodzaakt de rente met in totaal 3,25 procentpunt te verlagen om financiële instellingen te redden. De inflatie steeg mede door de agressieve renteverlagingen tot een recordhoogte van 5,6 procent.

De centralebankiers hebben nog geen idee hoe groot de impact van de kredietcrisis zal zijn op de reële economie, erkenden zij. „Het is nog erg onzeker waar we op dit moment staan”, zei Stanley Fischer van de Israëlische centrale bank. „Het is ongelooflijk hoeveel een jaar na het begin van de crisis nog onopgelost is”, zei Alan Blinder, een oud-Fed-bestuurder.

Grootste punt van zorg in Jackson Hole leek de vraag of centrale banken het afgelopen jaar niet te veel aan de leiband van Wall Street hebben gelopen. Het rijtje noodmaatregelen is, nog los van de renteverlagingen, indrukwekkend: de redding met overheidssteun door JP Morgan Chase van zakenbank Bear Stearns in maart dit jaar. Het noodplan om hypotheekgiganten Freddie Mac en Fannie Mae te redden. Het continue oprekken van de regels voor liquiditeitsverschaffing aan banken.

Zulke acties van de centrale banken, vooral de Amerikaanse, geven financiële instellingen het idee dat de overheid de rotzooi zal opruimen die zij hebben veroorzaakt. Niet echt een goede stimulans om zelf orde op zaken te stellen.

Daarbij, zo constateerde econoom en voormalig lid van de regering-Clinton Gene Sperling, „is het nogal verwarrend als beleidsmakers in Washington de fast-forward-knop lijken in te drukken als grote instituties in de gevarenzone komen, terwijl ze op de pauze- en slow-motion-knop drukken als huizenbezitters massaal in de problemen komen”.

De Londense topeconoom en voormalig Bank of England-bestuurder Willem Buiter vatte het afgelopen crisisjaar nog bondiger samen. „De Fed luistert naar Wall Street.” Zijn grootste zorg is dat door de reddingsacties van de Fed de Amerikaanse belastingbetaler voor miljarden dollars wordt meegesleurd in de crisis. Daarbij is er het probleem van de moral hazard, het fenomeen waardoor banken onverantwoord grote risico’s gaan nemen omdat de overheid toch impliciet garant staat als het mis gaat.

De voorzitter van de Fed, Ben Bernanke, kreeg de meeste kritiek op de jaarlijkse bijeenkomst. Niet voor niets had voorzitter Thomas Hoenig van de Federal Reserve van Kansas City, gastheer van de bijeenkomst, Bernanke donderdag een witte bouwvakkershelm gegeven om zich tegen de kritiek te wapenen. Bernanke verdedigde zich door te stellen dat alle maatregelen die zijn bank het afgelopen jaar had genomen „noodzakelijk en gerechtvaardigd” waren. Toch moest ook hij erkennen dat het bestrijden van de moral hazard een van de grootste uitdagingen is voor de monetaire beleidsmakers in hun zoektocht naar strengere regelgeving om toekomstige crises te voorkomen.

Verzachtende omstandigheid voor Bernanke is dat de VS zich in het hart van de crisis bevinden en dat daarmee deels de onconventionele maatregelen gerechtvaardigd zijn. Toch leefde in Jackson Hole het idee dat de Fed het ook met ietsje minder af had gekund. Dat liet onverlet dat de oorzaak van de crisis bij marktpartijen ligt, zei ook Mario Draghi, voorzitter van de Italiaanse centrale Bank. Hij waarschuwde dat het nog jaren kan duren voordat het vertrouwen op de financiële markten is hersteld. Draghi zit met onder meer de Nederlandse bankpresident Nout Wellink in een club die internationaal aanbevelingen doet aan centrale en commerciële banken hoe de crisis te bezweren.

Als één ding duidelijk werd dit weekend, dan is het dat ook centralebankiers geen idee hebben hoe het er momenteel voor staat. Een klein lichtpuntje – in de vorm van dalende inflatie door dalende olieprijzen – werd op de markten alweer overschaduwd door speculaties over een overheidsredding van Freddie en Fannie. Met zulke signalen zal Bernanke de bouwhelm in de toekomst nog wel vaker nodig hebben.