Stemgedrag van zwevende kiezer is voorspelbaar

De zwevende kiezer denkt zelf dat hij nog niet weet wat te stemmen. Aan de hand van zijn reacties op omstreden politieke kwesties kunnen onderzoekers de keus toch goed voorspellen. foto roel rozenburg TER HEIJDE:19NOV2003 Verkiezingen. Gemeentelijke herindeling Westland. FOTO ROEL ROZENBURG Rozenburg, Roel

Kiezers die zeggen dat ze nog niet weten voor wie of wat ze zullen stemmen, hebben vaak al onbewust hun keus bepaald. Die niet-bewuste keuze laat zich vaststellen met een psychologische test. Zo kunnen onderzoekers het stemgedrag van zwevende kiezers voorspellen nog voordat die zelf weten wat ze gaan doen.

Drie sociaal-psychologen, een Canadees en twee Italianen, gebruikten een conventionele testmethode om inzicht te krijgen in de associaties van onderzoekspersonen die zeiden dat ze nog geen mening hadden over een omstreden politieke kwestie. Aan de hand van die associaties voorspelden de drie hoe de deelnemers uiteindelijk zouden kiezen en die voorspellingen bleken heel betrouwbaar te zijn (Science, 22 augustus). Bertram Gawronski van de universiteit van Ontario en Silvia Galdi en Luciano Arcuri van de universiteit van Padua interviewden 129 inwoners van de Italiaanse stad Vicenza over de komende uitbreiding van een Amerikaanse militaire basis in de buurt. De plannen waren zeer omstreden en de bewoners van Vicenza waren verdeeld in twee kampen. De onderzoekers interviewden iedere deelnemer tweemaal, met een tussenpoos van een week. Beide keren werd de onderzoekspersonen eerst gevraagd of ze voor of tegen de uitbreiding waren of geen mening hadden. Vervolgens werd hun gevraagd naar hun opvattingen over de economische, politieke en milieugevolgen van uitbreiding van de basis. Ten slotte werden met een computerprogramma hun automatische associaties getest. Zij kregen plaatjes te zien van de basis en moesten met keuzetoetsen zo snel mogelijk positieve en negatieve woorden rubriceren als ‘positief’’ en ‘negatief’. In één testblok moesten de deelnemers met een rechtertoets reageren op negatieve woorden en met een linkertoets op positieve woorden en plaatjes van de basis. In een ander blok was het zaak een rechtertoets in te drukken bij negatieve woorden en beelden van de basis en een linkertoets bij positieve woorden.

De ondervraging met aansluitende test werd na een week herhaald. Automatische associaties van deelnemers die nog geen keus hadden gemaakt, bleken een grote voorspellende waarde te hebben voor hun bewuste overtuigingen en voorkeuren in de tweede ronde. Met andere woorden: de onderzoekers waren in staat om de toekomstige keuzen te voorspellen van deelnemers die in de eerste ronde nog ‘zweefden’.

In een toelichting bij het onderzoek zei Gawronski dat de gebruikte methode, de zogenoemde ‘impliciete associatietest’, zich uitstekend leent voor verkiezingsonderzoek. De test geeft geen antwoorden op alle vragen, zei hij, maar kan de onzekerheid over het stemgedrag van zwevende kiezers een stuk verkleinen. Dirk Vlasblom

    • Dirk Vlasblom