Sarkozy eiste eer op van Duits succes

Frankrijk kreeg veel lof voor zijn rol bij het staakt-het-vuren tussen Georgië en Rusland. Terecht? EU-coördinator Solana en de Duitse minister Steinmeier bereidden de deal voor.

Nadat Russische troepen zich gisteren hadden teruggetrokken uit de Georgische stad Gori, kwam een eerder gevlucht echtpaar spullen ophalen uit hun verwoeste huis. Foto Reuters A couple collect their belongings two weeks after a air strike destroyed her home in Gori on August 22, 2008. An August 8 air strike by Russia left many in the city displaced and without food. REUTERS/Adrees Latif (GEORGIA) REUTERS

In het NAVO-hoofdkwartier in Brussel had een Georgische journalist deze week een dringende vraag aan de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Bernard Kouchner. Ze huilde bijna. De NAVO-ministers hadden net vergaderd over het conflict in Georgië, ze veroordeelden Rusland dat ‘buitensporig geweld’ had gebruikt en de territoriale integriteit van Georgië niet respecteerde. „Maar wat gaan jullie voor ons doen? Ons land wordt bezet.”

Kouchner legde zijn handen op zijn borst en zei: „Wat verwacht u van mij? Ik weet wat er in uw land gebeurt. Daarom zijn we er meteen heen gerend toen de gevechten begonnen.” En: „Laat ik u dit zeggen: als wij niets hadden gedaan, zou uw hoofdstad Tbilisi nu veroverd zijn geweest.”

Maar is dat wel zo? EU-voorzitter Frankrijk is trots op zijn rol in het conflict – het staakt-het-vuren, zeggen de Fransen, kwam er door het bezoek van president Nicolas Sarkozy aan Moskou, vorige week dinsdag. Op een speciale vergadering van EU-ministers in Brussel, een dag later, werd Kouchner gefeliciteerd door zijn collega’s. Het bestand was een Europees succes, maar de eer was voor Frankrijk.

Ook de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier aarzelde geen seconde toen hij er in Brussel een vraag over kreeg. Frankrijk had het geweldig gedaan.

In de buitenlandcommissie van het Europees Parlement, dat afgelopen woensdag over Georgië vergaderde, zei de Franse staatssecretaris van Europese Zaken Jean-Pierre Jouyet, het zelf ook nog maar eens. Door Frankrijk waren de gevechten in Georgië gestopt. De Europarlementariërs waren het met hem eens. „Waarom heeft onze buitenlandcoördinator Solana eigenlijk niets gedaan”, vroeg er een. „Hebben we hem wel nodig als hij er op zo’n moment niet is?”

Een medewerker van Steinmeier deed er in Brussel vorige week wat aarzelender over dan zijn minister. Een Frans succes? Misschien. Of misschien niet helemaal. Medewerkers van EU-buitenlandcoördinator Javier Solana en diplomaten zeggen dat de Fransen het „heel goed” hebben gedaan. Sarkozy was snel in Moskou met zijn zespuntenplan – dat was belangrijk. Maar kwam het bestand er door Frankrijk? Nee.

Het was, zeggen bronnen in Brussel, de Duitse minister Steinmeier die was gaan bellen met Moskou toen de gevechten waren begonnen. Steinmeier en zijn Russische collega Sergej Lavrov kennen elkaar goed, ze mogen elkaar graag. Vorige maand was Steinmeier nog hartelijk ontvangen door Lavrov en de Russische president Dmitri Medvedev, met een voorstel om een ander conflict op te lossen: Abchazië, dat zich ook wil afscheiden van Georgië.

„Door zijn goede persoonlijke relatie met Lavrov was Steinmeier in staat de contacten tussen de EU en Rusland te coördineren”, zegt een hoge ambtenaar. Solana belde, na die bemiddeling, een paar keer met Lavrov en Medvedev.

Op dinsdagochtend 12 augustus, toen Sarkozy nog in het vliegtuig zat naar Moskou, kwam het Kremlin met een verklaring. De gevechten zouden ophouden, de doelen waren bereikt. Tien minuten later, zeggen bronnen in Brussel, had Solana Medvedev aan de lijn. De president beloofde akkoord te gaan met een staakt-het-vuren. „Net toen Sarkozy aan het landen was”, zegt een medewerker van Solana. „Dat was handig, want híj kon daarna de discussie voeren over de punten in het plan.”

Het gebeurde al eerder dat Frankrijk de eer opeiste van een succes waarvoor ook Duitsland zich had ingespannen: bij de vrijlating, vorig jaar, van de Bulgaarse verpleegsters en de Palestijnse arts die in Libië ter dood waren veroordeeld. Daar was Duitsland geïrriteerd over.

Dat Steinmeier nu de eer aan Frankrijk liet, zou te maken hebben met de grote economische belangen die Duitsland heeft bij een goede relatie met Rusland. Een oplossing van het conflict is belangrijker voor Duitsland dan openlijke waardering.

En er is ook nog de mogelijkheid die analisten noemen: de Duitse bondskanselier Angela Merkel zou nu kunnen proberen om de verhoudingen tussen het Westen en Rusland weer goed te krijgen.

Tijdens zijn persconferentie in het NAVO-hoofdkwartier, afgelopen dinsdag, was de Franse minister Kouchner opvallend open over de tekst van het bestand tussen Rusland en Georgië. Die was, zei hij, „niet perfect”. Er was forse kritiek op gekomen. Het begrip ‘territoriale integriteit’ kwam er niet in voor. De Russische troepen zouden zich terugtrekken tot de linies van voor het begin van de gevechten, maar Moskou mocht ‘in afwachting van een internationaal mechanisme’ wel ‘aanvullende veiligheidsmaatregelen’ treffen.

De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht zei vorige week al dat Rusland dat punt op veel manieren zou kunnen invullen. België is deze maand voorzitter van de VN-Veiligheidsraad en maakt er nog tot eind december deel van uit.

Volgens ambtenaren en diplomaten in Brussel is de tekst van het bestand met opzet vaag gehouden – een Franse tekortkoming was het zeker niet, zeggen ze. „Iedereen wist dat de VN-Veiligheidsraad er nog mee aan de slag moest gaan”, zegt een medewerker van Solana. En dat Rusland de punten in zijn eigen voordeel zou uitleggen, was ook meteen duidelijk. „Maar het kon niet anders. Rusland was de sterkste partij.”

Georgië snapte dat, Georgië voelde zich door de Verenigde Staten in de steek gelaten en gebruikte de media om die boodschap naar buiten te brengen. Volgens Brusselse diplomaten was dat de aanleiding voor de Verenigde Staten om minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice naar de Kaukasus te sturen – Europese ministers reisden toen al dagenlang rond in het gebied.

Rice zou de Georgische president al veel eerder hebben gewaarschuwd: val Zuid-Ossetië niet binnen, provoceer Rusland niet. De EU deed dat ook, zegt een ambtenaar. „We hebben het heel vaak gezegd: don’t do it, don’t.”

De EU zal de komende weken nagaan welke mogelijkheden er zijn om betrokken te blijven bij een oplossing van het conflict: de EU wil de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) helpen bij het toezicht in Georgië, of eigen waarnemers of vredeshandhavers sturen.

Maar het echte probleem, zeggen Europese diplomaten, blijft het NAVO-lidmaatschap dat Georgië zo graag wil. „Rusland zal alles doen om dat te voorkomen.”

    • Petra de Koning