Orgaan in neus van muis blijkt ‘angst’ te ruiken

De muis ruikt de angst van een andere muis met een orgaan in zijn neus, op de plaatjes naar rechts toe steeds verder uitvergroot. illustratie science Science

Honden ruiken angst, muizen ook. Ze blijken er zelfs een speciaal reukorgaantje voor te hebben, in het puntje van hun neus. Het orgaantje, het Grueneberg ganglion (GG), pikt chemische alarmsignalen op van soortgenoten (Science, 22 aug).

Het GG bestaat uit twee bolletjes van 300 tot 500 zenuwcellen, in elk neusgat een bolletje. De structuur zelf werd al in 1973 ontdekt en komt voor bij veel zoogdieren, waaronder de mens. Niemand wist echter wat het GG doet. Vast stond dat het GG een directe verbinding heeft met de bulbus olfactorius, het hersencentrum voor reukzin.

Zwitserse onderzoekers ontdekten dat het GG slechts één type geurstof detecteert: alarmferomonen. Veel planten en dieren in nood scheiden waarschuwende signaalstoffen af.

Ook zoogdieren maken alarmferomonen, maar de moleculaire samenstelling is onbekend. De onderzoekers vingen de lucht op rondom muizen die ze doodsbang hadden gemaakt. Die lucht – met alarmstoffen – gaven ze aan andere muizen.

Gewone muizen roken de alarmstoffen meteen en gingen stokstijf stil in een hoekje zitten, zoals bange muizen in het wild doen. Muizen bij wie de zenuwverbinding tussen het GG en de hersenen doorgesneden was, bleven rondlopen alsof er niets aan de hand was.

De Zwitsers keken nog eens goed naar de GG-cellen, ditmaal met een transmissie-elektronen-microscoop die miljoenen keer kan vergroten. In tegenstelling tot wat eerder over de GG-cellen was gepubliceerd, zaten er wel degelijk trilharen op de cellen. Daarmee leken ze opeens op gewone reukzenuwcellen. Daar wapperen deze haartjes in de lucht die door de neus stroomt. In plaats daarvan zitten de GG-cellen ingepakt in verzorgende cellen: gliacellen. De onderzoekers stimuleerden met de alarmstoffen ook plakjes muizenhersenen. De alarmferomonen bleken de GG-cellen moeiteloos te bereiken en te activeren. Allerlei andere geur- en signaalstoffen, bijvoorbeeld uit muizenmoedermelk of urine, activeerden de GG-cellen niet. Of het GG in andere dieren net zo werkt, moet nog blijken.

Berber Rouwé

    • Berber Rouwé