Levenslang blijft nog wel even echt levenslang

Wie tot levenslang is veroordeeld hoeft niet op enige clementie te rekenen, zo vinden de meeste politici.

De politici zijn duidelijk: levenslang is levenslang. Iemand die een levenslange celstraf krijgt opgelegd, moet die in Nederland ook tot het einde uitzitten. Vrijwel alle politieke partijen zijn van mening dat levenslang veroordeelden geen perspectief moeten krijgen op vervroegde vrijlating, zoals het forum ‘Humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf’ deze week voorstelde. Het forum, bestaande uit wetenschappers, advocaten en leden van de rechterlijke macht, bepleit een onafhankelijke toetsing na vijftien jaar.

„De rechter veroordeelt iemand niet zomaar tot levenslang. Dan heeft hij alles overwogen en is er echt geen andere optie”, zegt Kamerlid Ton Heerts (PvdA). Hij wijst erop dat de rechter sinds kort ook de mogelijkheid heeft een celstraf van dertig jaar op te leggen. „Voor sommige personen is zelfs die straf, eventueel in combinatie met tbs, niet genoeg. Zij krijgen wat mij betreft een enkeltje Schiermonnikoog. Dat is vast heel vervelend, maar ik vind dat ondergeschikt aan de genoegdoening voor de hele samenleving.”

Heerts ziet niets in een tussentijdse toetsing. „Dan creëer je weer een vorm van voorwaardelijkheid. Als de rechter levenslang uitspreekt, moet die straf ook ten uitvoer worden gebracht.”

Dergelijke reacties stemmen advocaat en forumlid Wim Anker somber. Hij begrijpt niet waarom vrijwel alle politici het voorstel rigoureus afwijzen. „Ik had heus niet verwacht dat de politieke partijen zouden gaan juichen, maar als je goed nadenkt bepleiten wij een logische wetswijziging”, zegt hij.

Anker verwijst naar een rapport van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) uit december 2006. Nederland is volgens de RSJ het enige land waar levenslang letterlijk wordt opgevat als detentie ‘tot de dood erop volgt’. In de meeste Europese landen wordt na vijftien of twintig jaar door de rechter getoetst of de voortzetting van de levenslange gevangenisstraf nog noodzakelijk en legitiem is. Anker: „Nederland zou dus niet voorop gaan lopen, maar eindelijk aansluiten bij de buurlanden.”

Staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) liet tijdens een congres van de RSJ in maart al weten een tussentijdse toetsing „niet noodzakelijk” te achten. Komende maand maakt zij bekend of de gratieprocedure voor levenslang gestraften volgens haar voldoet. In de ogen van Anker is dat niet het geval. „De afgelopen jaren is er nauwelijks gratie verleend. Bovendien is het een politiek gevoelig instrument. De minister van Justitie beslist of hij iemand gratie verleent of niet. Wij pleiten voor een tussentijdse beoordeling door een onafhankelijk orgaan, dat bestaat uit rechters, een psychiater en een psycholoog.”

Het forum waar Anker deel van uitmaakt, bepleit behalve een periodieke herbeoordeling ook een humanere tenuitvoerlegging van de levenslange celstraf. „Ik ben voorstander van aparte vleugels bij bestaande gevangenissen voor de levenslang gedetineerden. Nu zitten deze mensen, zonder horizon, tussen de gevangenen die op verlof gaan en op den duur worden vrijgelaten. De levenslang veroordeelden blijven achter.”

    • Barbara Rijlaarsdam