Kabinet: ‘samen’ de zorgen te lijf

Slecht economisch tij noopte het kabinet gisteren de geplande btw-verhoging te schrappen. Balkenende en Bos uitten een ‘vriendelijk dreigement’.

Het meest gebruikte woord, gisteren na de ministerraad, was ‘samen’. Premier Balkenende (CDA) en vicepremier en minister Bos (Financiën, PvdA) noemden het zo vaak mogelijk. „Laten we samen optrekken” (Balkenende). „We moeten samen iets tot stand brengen” (Bos). „Laten we samen economische tegenvallers aanpakken” (Balkenende).

Het was een vriendelijk getoonzette, maar niettemin dwingende oproep naar de sociale partners, (werkgevers en werknemers) die er voor moeten zorgen dat de lonen niet te veel gaan stijgen. Als dat wel gebeurt, dan dreigt volgens Bos, gezien het „zorgelijke” economische klimaat, een loonprijs-spiraal: de prijzen gaan omhoog, de lonen ook, de koopkracht wordt uitgehold en de concurrentiepositie van het bedrijfsleven komt in gevaar. Zulke effecten zouden desastreus zijn voor de Nederlandse economie, voor de financiële speelruimte van het kabinet en voor het economische succes van de centrum-linkse coalitie.

Dus moest het kabinet wat doen. Dat dat gisteren ostentatief gebeurde, met een aparte persconferentie van Balkenende en Bos bij Algemene Zaken was tekenend, maar ook ongebruikelijk.

Vervolg BTW: pagina 3

Btw is eerste zet van regering in onzekere tijden

BTW

Vervolg BTW van pagina 1

De ministersploeg zit nog midden in de begrotingsbesprekingen voor 2009 en de gulden regel is dat alle financiële maatregelen pas op Prinsjesdag naar buiten komen.

Maar de onzekere tijden, met elke week tegenvallende economische voorspellingen, waarschuwende woorden van economen en centrale bankiers en een broos consumentenvertrouwen noopten het kabinet om een positief signaal te geven. Zodat dit hopelijk, zoals Bos verduidelijkte, „een bijdrage levert aan een structurele versterking van de economie”.

Maar, onderstreepte het kabinet, het is geen eenrichtingsverkeer. De geplande verhoging van de btw wordt dan wel geschrapt, maar of de eveneens door het kabinet beloofde verlaging van de ww-premie (ook een wens van de sociale partners) doorgaat, is afhankelijk van diezelfde werkgevers en werknemers. Het niet doorgaan van de btw-verhoging, aldus Balkenende, moeten we beschouwen als „een openingszet” van de kant van het kabinet. „Het laat zien dat wij onze verantwoordelijkheid nemen”, zei Bos. Waarna de twee bewindslieden er de nadruk op legden dat het allemaal „niet in de sfeer van dreigementen” moest gebeuren.

Maar was er toch geen sprake van een verkapt dreigement?

Niemand zei het hardop. Maar duidelijk werd gisteren wel dat de sociale partners door het kabinet in de schijnwerpers werden gezet: werken zij niet mee aan een gematigde loonontwikkeling, dan is helder waar de zwartepiet ligt. En dan hoeft waarschijnlijk ook niet gerekend te worden op de gewenste verlaging van de ww-premies. Overigens is niet duidelijk of en wanneer er een moment is waarop de inzet van de sociale partners wordt getoetst. Dat zou bijvoorbeeld kunnen bij het komende ‘najaarsoverleg’ met het kabinet.

Vicepremier namens de kleinste coalitiepartner André Rouvoet (ChristenUnie) scherpte na de persconferentie de woorden van de voormannen van de twee grote partijen nog ietsje aan. De besluiten om de btw-verhoging niet door te laten gaan en de ww-premies – voorlopig – niet te verlagen, legde hij uit, „staan natuurlijk niet los van elkaar”. De btw-maatregel „kon het kabinet zelf doen”, aldus Rouvoet. Maar voor die andere beloofde stap, het verlagen van de ww-premies, is medewerking van werkgevers en werknemers noodzakelijk: „Stel ons in staat om ook die stap te zetten”. Zo ligt de bal, althans in de beeldvorming, even bij de sociale partners. De grootste vakcentrale FNV was er gisteren snel bij om te onderstrepen dat looneisen los staan van de btw-maatregel. „Wij streven naar een verantwoordelijke loonontwikkeling, maar dat heeft niets te maken met onze wens dat de btw niet moest stijgen”, aldus een woordvoerder. Werkgeversorganisatie VNO-NCW sloot zich daarbij aan.

Of de ‘openingszet’ van het kabinet genoeg is om de economische tegenwind het hoofd te bieden, is de vraag. Een stijgende olieprijs of nadere mondiale gevolgen van de kredietcrisis heeft de regering tenslotte niet in de hand. En of de sociale partners gehoor geven aan de kabinetsoproep om de gevreesde loonprijs-spiraal te voorkomen, valt nog te bezien.

Maar het signaal was helder. Of, volgens Rouvoet: „Onze boodschap is duidelijk, het appèl ook”.