Bedrijfswinst zakt vertraagd in

In een onzeker beursklimaat staat er voor beleggers een nieuw probleem voor de deur. De kans dat de bedrijfswinsten de komende periode zullen tegenvallen is groot.

In de onzekere wereld van beleggingen is er altijd één zekere factor geweest: de beurskoersen worden niet alleen gestuurd door de waan van de dag. Ook de prognoses voor de toekomst bepalen voor een groot deel de koersen van de aandelen. Dit geldt voor meerdere ontwikkelingen: economische groei of krimp, inflatie, rentestappen en winstontwikkelingen van de beursgenoteerde bedrijven.

Het lijkt erop dat dit laatste momenteel niet aan de orde is. Dit bleek afgelopen week nog eens uit een rapport van vermogensbeheerder Theodoor Gilissen. „Duidelijk is dat de winstvooruitzichten nog neerwaarts zullen worden herzien, ondanks de relatief goede halfjaarcijfers”, schrijven de strategen van de Amsterdamse bank. „Hoewel beleggers het erover eens zijn dat de winsttaxaties van analisten veel te hoog zijn, wordt toch ook nauwelijks rekening gehouden met winstdalingen”

Een snelle blik op het overzicht van het Amerikaanse persbureau Dow Jones Newswires leert dat de consensus onder analisten is dat vrijwel alle AEX-bedrijven volgend jaar een stijging van de winst per aandeel laten zien. Opmerkelijk, want de economische situatie wereldwijd is op zijn zachtst gezegd problematisch. Een groot aantal ondernemingen zal klappen krijgen van de economische teruggang. Met name de banken en verzekeraars – zwaar vertegenwoordigd in de Amsterdamse beursgraadmeter – hebben last van de malaise en lijden bovendien nog altijd onder de gevolgen van de internationale kredietcrisis.

Uit het overzicht blijkt dat de analisten slechts voor twee bedrijven op het Damrak volgend jaar een lagere winst per aandeel verwachten: uitzender Randstad en energieconcern Shell. Randstad heeft altijd als een van de eersten last van een economische dip omdat uitzendkrachten dan al snel worden wegbezuinigd. Voor Shell geldt wellicht dat de effecten van een recent weer dalende olieprijs de megawinsten van het afgelopen jaar zullen doen afkalven.

Nu volgen bedrijfswinsten de economische ontwikkelingen meestal pas later. Consumenten blijven ook als de economie krimpt vaak nog geld uitgeven, omdat zij pas na enige tijd merken – vooral door de oplopende inflatie – dat het slechter gaat. Ook de overheidsuitgaven hobbelen vaak achter de feiten aan.

Maar in de zomermaanden werd duidelijk dat de donkere wolken zich samenpakken over de wereldwijde economie. In Duitsland, Frankrijk en Italië kromp de economie in het tweede kwartaal vergeleken met de eerste drie maanden van het jaar. In Nederland was er een nulgroei en in de VS blijft de groei ver onder de gemiddelde trend. Gisteren nog zei Ben Bernanke, baas van de Federal Reserve (Fed), het Amerikaanse stelsel van centrale banken, dat de huidige financiële en economische problematiek de grootste uitdaging vormt voor de Fed sinds mensenheugenis.

Onzekere tijden dus, maar wel is duidelijk dat een lage economische groei of zelfs recessie slecht is voor de winsten van ondernemingen.

Frappant is dat zelfs de winsten van financiële instellingen de komende jaren – aldus de consensus van analisten – flink zullen stijgen. Dit geldt voor zowel verzekeraar Aegon als de beide bank-verzekeraars ING en Fortis. Opvallend. De drie hebben allemaal, in grote of kleinere mate, last van de kredietcrisis en de negatieve effecten voor de financiële sector. Fortis moest in de eerste helft van 2008 bijna de helft van de winst inleveren en bestuursvoorzitter Herman Verwilst zei dat het bedrijfsklimaat „op verschillende fronten lastiger wordt.”

Ook geen optimisme voor de korte termijn bij Aegon waar de halfjaarwinst met meer dan de helft afnam en ING dat de winst met 25 procent zag dalen. ING-topman Michel Tilmant waarschuwde deze maand dat ook ING niet immuun is voor de problemen op de financiële markten en verwacht dat de onrust op de markten tot ver in 2009 zal aanhouden.

Banken hebben daarnaast ook last van het feit dat de rente is gestegen. De afgelopen jaren hield de Europese Centrale Bank (ECB) de rente laag – volgens sommige experts té laag – in een poging de economie op gang te houden. Banken profiteerden. Ze konden goedkoop kort lenen bij de ECB en leenden het lang weer uit tegen een hogere rente. De situatie is anders nu de ECB de rente heeft verhoogd en gezien de hoge inflatie niet kan verlagen. Aan de kern van ieder bankbedrijf – het rentebedrijf – verdient men nu veel minder. Bovendien heeft die lage rentestand de bedrijfswinsten mede lang hoog gehouden. De kans bestaat dat het een diepe val wordt.

Voor de actieve belegger is het zaak om goed in te schatten wanneer het dieptepunt in winstniveaus en taxaties wordt bereikt, schrijven de strategen van Theodoor Gilissen. Zij verwachten geen langdurige bearmarkt – een markt met lagere koersen – zoals in de periode 2000 tot 2003, de jaren waarin de internetzeepbel barstte.

Wel schrijven ze dat de kans groot is dat beleggers teleurgesteld raken als de winsten inderdaad dalen. „In zo’n klimaat is een stijging van de aandelenkoersen moeilijk te realiseren.”

    • Heleen de Graaf