Arabische vrouwen zwijmelen bij Turkse soapserie

Als Noor wordt uitgezonden, zijn de straten in de Arabische wereld leeg. Imams veroordelen de stoute Turkse soapserie, maar dat schaadt de kijkcijfers niet.

Merchandising van de tv-serie Noor is populair in de hele Arabische wereld. Op straat worden portretten van de hoofdrolspelers verkocht. Fotos AFP TO GO WITH AFP STORY BY MAJEDA El-BATSH A Palestinian looks through a display of cushions featuring the faces of Turkish actors Noor and Muhanad in a shop in the West Bank town of Hebron on July 17, 2008. Racks of Noor and Muhanad products fill the markets in parts of the occupied West Bank since the craze over the Turkish romantic television series that has gripped Syria this last year has spread to the territory. AFP PHOTO/HAZEM BADER AFP

Ibrahim Khoury (46) geeft de stoeprand een schopje en kijkt beschaamd omlaag. „Ja, ik kijk Noor”, zegt hij. „Ik moet wel, mijn vrouw en vijf dochters kijken ernaar.” Waarom zou Khoury in de Jordanese hoofdstad Amman zich daarvoor schamen? De hele Arabische wereld is aan de soap verslaafd geraakt. Elke avond om tien uur zijn de straten uitgestorven. Van Irak tot de Palestijnse gebieden, van Koerdistan tot Saoedi-Arabië, overal volgen families het leven van de pasgetrouwde tv-personages Noor en Mohanned.

Noor is niets meer dan een slecht nagesynchroniseerde soap met middelmatige acteurs, saaie gesprekken en gecensureerde spanningloze afleveringen. In Turkije, waar de serie in 2005 onder de titel Gümüs werd uitgzonden, is ze geflopt. Maar in de Arabische wereld is het clichéverhaal van mooie mensen in veel te grote huizen die gemarteld lijken door romantiek, rijkdom en ambitie, mateloos populair. Elke avond zitten hele volksstammen aan de buis gekluisterd.

Noor is niet de eerste soap die in de regio wordt uitgezonden. Mexicaanse en Amerikaanse series zijn dagelijkse kost. Maar die worden gezien als beschrijvingen van verre landen: romantische intriges en een beetje bloot geven het Arabische een blik op een andere (westerse) cultuur en andere normen en waarden. Er zijn ook series van Arabische makelij, die reproduceren juist het traditionele beeld van het gezin en herkenbare conservatieve omgangsvormen.

Noor vermengt die twee op een voor de regio sensationele manier: romantiek en seks uit een echt islamitisch land, Turkije. Hier komen twee voor Arabieren botsende realiteiten samen. Noor gaat over moslims die hun bruidkeuze netjes overlaten aan hun grootvader, maar eenmaal getrouwd als gelijken met elkaar leven, buitenechtelijke kinderen hebben en abortus plegen. En daar openlijk over praten. Over moslims die tijdens de heilige maand Ramadan vasten, maar de rest van het jaar zonder blikken of blozen een glas wijn inschenken. En over vrouwen die zich onafhankelijk opstellen en daarin worden gesteund door een luisterende begripvolle man.

Rond Noor is een hype ontstaan, van voor- en tegenstanders. Overal zijn posters, T-shirts en sleutelhangers van de hoofdpersonages te koop. Maar de grootmoefti van Saoedi-Arabië, Sjeik Abdul Aziz Al Asheikh, heeft een fatwa uitgesproken over dit „kwade en immorele” programma dat volgens hem is „gemaakt om mannen en vrouwen naar de duivel lokken”. Imams wijden er preken aan. In een dorp in Saoedi-Arabië vernielde de bevolking na het vrijdaggebed in een vlaag van woede tientallen satellietschotels om het verbod te bekrachtigen.

In kranten verschijnen verhalen van vrouwen die van hun mannen opeens respect eisen of besluiten een baan te zoeken. De 24-jarige Heba Hamdan uit Amman hield haar man het personage Mohanned ten voorbeeld: „Leer van hem, hoe hij Noor behandelt, hoe hij van haar houdt, hoe zorgzaam hij is.” Maar er verschijnen evenveel verhalen over mannen die hun vrouwen verstoten om hun gezwijmel. Een Saoedische man uit Dammamm zette zijn vrouw uit huis omdat hij genoeg had van haar ‘obsessieve’ verzoeken aan hem of hij ook eens romantisch wilde doen. Volgens een Jordaanse krant verliet een man zijn vrouw nadat zij een foto van Mohanned op haar mobieltje had gezet.

De Saoedi-Arabische vrouwenrechtenactivist en schrijver Dr. Fawzaya Abu Khalid noemt de soap „voor veel vrouwen een openbaring. Het is voor het eerst dat ze inzien dat hun eigen mannen niet vriendelijk en gepassioneerd zijn en dat ze anders behandeld zouden kunnen worden.”

De Jordaanse Ibrahim Khoury moet om alle ophef lachen. „Zal ik eerlijk zeggen wat ik van die soap vind? Ik ben jaloers op die Mohanned. Waarom zijn alle vrouwen hier zo gek op hem? Wat is er nou zo geweldig aan hem? Zijn blauwe ogen?”

Dat hij aantrekkelijk zou zijn om zijn karakter en de manier waarop hij zijn vrouw behandelt, daar wil Khoury niet aan. „Hij kan ook gemeen zijn hoor. Zoals gisteren… toen belde Mohanned de politie om zijn ex-vriendin op te pakken! Noem je dat zorgzaam?”

Khoury kijkt liever naar Baab el Hara, en kan niet wachten tot het derde seizoen over een paar weken begint. Vorig jaar was de Arabische wereld in de ban van deze Syrische soap over een buurt tijdens de Franse bezetting. Een verhaal van dappere mannen met dikke donkere snorren en volgzame gesluierde vrouwen die afgezonderd van de buitenwereld leven. De oude Arabische tradities worden erin verheerlijkt. Baab el Hara wordt uitgezonden tijdens de Ramadan als de televisieprogrammering in de regio zich traditiegetrouw richt op ‘heilzame’ tv: familiewaarden staan dan voorop. Dan haalt satellietzender MBC (eigendom van Saoedische zakenlui) Noor vroom een paar weken uit de lucht.