‘Rechter met onbevlekt blazoen voor Karadzic’

De vervanging van rechter Orie in het proces-Karadzic moet inhoudelijk uitgelegd worden, vinden experts. Er is een rechter nodig die niet in eerdere zaken een positie heeft ingenomen.

Bizar, zegt hoogleraar internationaal strafrecht Göran Sluiter. „Geen woord over het wrakingsverzoek van Radovan Karadzic. Geen woord.”

Gisteren besloot de president van het Joegoslavië-tribunaal, de Italiaan Fausto Pocar, om de Nederlandse rechter Fons Orie te vervangen in het proces tegen de Bosnisch-Servische oud-politicus. Karadzic had twee dagen eerder een wrakingsverzoek ingediend, omdat Orie zich al heeft uitgesproken over zijn betrokkenheid in de oorlog in Bosnië (1992-1995). In het proces tegen Momcilo Krajisnik, een naaste medewerker van Karadzic, vonniste Orie dat de twee mannen lid waren van een ‘gemeenschappelijke criminele onderneming’ die met deportaties, gedwongen verhuizing en moord gebieden in Bosnië etnisch zuiverde.

Karadzic is, volgens advocaat Toma Fila, „zeer gelukkig” met het besluit van Pocar. Dat zei Fila, een van de juridische adviseurs van Karadzic, gisteren na een bezoek aan zijn cliënt. In de rechtszaal heeft Karadzic geen advocaat, hij verdedigt zichzelf. Fila heeft hem het advies gegeven een advocaat in de arm te nemen („hij is psychiater, geen jurist”), maar Karadzic staat erop zichzelf te verdedigen. Inhoudelijk wilde Fila niets zeggen over Pocars besluit.

In zijn beslissing besteedt de voorzitter van de rechters geen woord aan het wrakingsverzoek van Karadzic. Het besluit is genomen om een procestechnische reden, een eerlijke verdeling van de werklast over de drie strafkamers.

Het Joegoslavië-tribunaal heeft drie rechtszalen, met drie rechters voor elke zaal. Fons Orie is de voorzittend rechter van rechtszaal één. Daar begint in oktober het proces tegen Momcilo Perisic. De vroegere Joegoslavische legerleider is onder meer aangeklaagd voor oorlogsmisdaden na de val van Srebrenica, waarbij in 1995 achtduizend moslims door de Serviërs zijn vermoord. Deze aanklacht overlapt voor een groot deel de zaak van Karadzic en daarom leek het hoofdaanklager Serge Brammertz een goed idee om deze twee zaken te combineren.

Tenminste, dat vond hij vóór de arrestatie van Karadzic. Toen de verdachte eenmaal in de cel in Scheveningen zat, besloot Brammertz de zaken niet samen te voegen. President Pocar schoof daarop dossier IT 95 5/18 door naar strafkamer drie onder leiding van de Jamaicaan Patrick Robinson.

„Ik vind het een zwaktebod dat Pocar niet ingaat op de inhoudelijke bezwaren van Karadzic”, zegt hoogleraar Göran Sluiter. Hij vindt zelf ook dat Orie zich niet met de zaak zou moeten bemoeien. Hij vindt „dat de schijn van vooringenomenheid moet worden voorkomen en in het vonnis tegen Krajisnik heeft Orie een positie ingenomen”. De argumenten die Pocar gebruikt, signaleert Sluiter, waren ook al bekend voor de eerste zitting. „Niet overtuigend dus.”

Binnen het VN-hof is er veel discussie geweest over de ‘kwestie Orie’. Bijna alle zestien rechters zouden het prestigieuze proces tegen Karadzic wel willen leiden. „Rechters bij zo’n internationaal hof zijn ambitieuze mensen”, zegt een medewerker van de rechters, die anoniem wil blijven.

Hoogleraar internationaal strafrecht Gerard Strijards noemt het zeer opmerkelijk dat Fons Orie zichzelf eind juli heeft benoemd als rechter bij de eerste voorgeleiding van Karadzic. „Dat is in strijd met de regels van het tribunaal”, constateert Strijards. „Het is juridische zelfbevlekking.”

Het wrakingsverzoek van Karadzic moet absoluut nog een inhoudelijk antwoord krijgen, vindt Strijards. „Dat schrijven de regels voor.” En als het niet gebeurt? „Dan is dat weer een zwarte bladzijde in de geschiedenis van het Joegoslavië-tribunaal.”

Karadzic heeft, zo vindt Strijards, veel belang bij zo’n antwoord, „want de gronden die hij voor de wraking aanvoert, slaan óók op andere rechters van het tribunaal die mogelijk op de zaak gaan zitten.” Er zou dus eigenlijk iemand van buiten het hof moeten komen. „Iemand met een onbevlekt blazoen.” Karadzic moet op 29 augustus voor de nieuwe rechter verschijnen.

Aanklacht en laatste nieuws op nrc.nl/karadzic

    • Cees Banning