Proces Muchdi doorbraak in Indonesisch recht

In Jakarta begon vandaag het proces tegen een ex-lid van de Indonesische veiligheidsdienst, dat verdacht wordt van de moord op de activist Munir, vier jaar geleden.

Honderden mensen kwamen vandaag naar Jakarta-Zuid voor het begin van de rechtszaak tegen oud-generaal Muchdi Purwoprandjono. De voormalige functionaris van veiligheidsdienst BIN staat terecht voor de moord op mensenrechtenactivist Munir.

De activisten in de zaal hopen dat het brein achter de moord op Munir eindelijk zal worden bestraft. Maar buiten de rechtszaal staan enkele busladingen mannen met rood-witte shirts te demonstreren. Ze zijn gelieerd aan de politieke partij Gerindra, waar Muchdi lid van is. „Wij komen om de eenheid van de republiek Indonesië te verdedigen”, zegt een man uit Kupang die zich Freddy noemt. Met andere woorden: ze staan aan de kant van het leger en dus die van Muchdi.

De berechting van Muchdi wordt gezien als een doorbraak in het Indonesische rechtsysteem, dat berucht is wegens corruptie en vriendjespolitiek. De aanklagers beschuldigden hem vandaag van moord en eisten een straf van ten minste twintig jaar gevangenis en maximaal de doodstraf. Het laat zien dat zelfs oud-generaals niet meer immuun zijn voor vervolging. Maar niet iedereen is daar blij mee, blijkt uit de aanwezigheid van de mannen in het rood-wit van de Indonesische vlag.

Munir Said Thalib werd in 2004 vermoord tijdens een vlucht van Jakarta naar Amsterdam. De dader was de als passagier meereizende piloot Pollycarpus, die Munir tijdens een tussenstop in Singapore had vergiftigd met arsenicum. Hij werd veroordeeld tot twintig jaar cel, na eerst te zijn vrijgesproken. Maar tot nu toe had de Indonesische politie de opdrachtgevers van Pollycarpus niet opgepakt.

De aanklagers konden Muchdi nu voor de rechter brengen, omdat er nieuw bewijs is gevonden. Al eerder bleek dat Pollycarpus 41 keer had gebeld met Muchdi, waarvan zeven keer op de dag van de moord. Het bewijs tegen Muchdi werd concreter tijdens het proces tegen Indra Setiawan, de voormalig topman van vliegtuigmaatschappij Garuda die had gezorgd dat Pollycarpus op dezelfde vlucht zat als Munir.

Setiawan zei te hebben gehandeld na een brief van de inlichtingendienst BIN en dat hij die brief was kwijtgeraakt bij een auto-inbraak. Het bestaan van de brief werd bevestigd door oud-geheimagent Budi Santoso. Die getuigde ook dat hij opdracht had gekregen geld over te maken naar Pollycarpus. Eerder dit jaar slaagde de politie erin een opzet van de verdwenen brief te vinden op een computer in Muchdi’s kantoor.

Vandaag betoogden de aanklagers dat Muchdi uit wraak opdracht had gegeven voor de moord. Muchdi had zich in het leger opgewerkt tot hij de baas werd over elite-eenheid Kopassus. Die baan hield hij slechts een paar maanden – door toedoen van Munir. De mensenrechtenactivist had zich gestort op de verdwijning van activisten in 1998 en 1999, waarbij Kopassus betrokken zou zijn geweest. De zaak kostte Muchdi zijn baan. Zijn advocaat Lutfi Hakim betoogde vandaag dat de wraak-theorie nergens op gebaseerd is en eist een kruisverhoor van Budi Santoso. Muchdi ontkent schuld.

Het is niet alleen nieuw bewijs dat de rechtszaak tegen de oud-generaal mogelijk maakt, ook politiek was de tijd rijp, zegt de ervaren activist Asmara Nababan, die voorzitter is geweest van mensenrechtencommissie Komnas HAM. „Het is nog nooit gebeurd dat een hoge generaal met een strategische positie wordt gearresteerd voor een strafzaak.” President Yudhoyono, die volgend jaar herkozen hoopt te worden, wil met de zaak-Munir laten zien dat hij mensenrechten belangrijk vindt.

Volgens Nababan was dit een goed moment om Muchdi te arresteren, omdat de nieuwe baas van Kopassus een zwager is van de president. Zo kon de laatste zeker weten dat de Kopassus-mannen zich koest zouden houden na een arrestatie van hun voormalige leider. Nababan: „Er is een behoorlijke dreiging als generaals met politieke macht worden genoemd in dit soort zaken.” Maar de rechtszaak verliep vandaag ordelijk, van het leger waren geen herkenbare afgezanten aanwezig.

„Deze zaak gaat niet meer over gerechtigheid, het is 80 procent politiek”, zegt ook activist Romo Sandyawan. En dat maakt uit voor het vervolg van de zaak. Want het steuncomité voor Munir hoopt dat de politie nu onderzoekt of ook de toenmalige baas van de veiligheidsdienst, Abdullah Mahmud Hendropriyono, bij de moord betrokken is. „Maar als Yudhoyono de verkiezingen verliest, vrees ik dat de zaak niet zal worden doorgezet.” Oud-president Megawati, die nu op kop ligt in de peilingen, ziet niets in de zaak, denkt Sandyawan. Munir werd vergiftigd tijdens haar presidentschap. En, niet onbelangrijk: de voormalige BIN-baas Hendropriyono is gelieerd aan haar partij.

    • Elske Schouten