Pretpark Neeltje Jans steeds minder educatief

Een Spaanse exploitant van pretparken heeft Neeltje Jans overgenomen. Maar het ‘educatieve’ centrum over de Deltawerken moest al langer voor zijn eigen inkomsten zorgen.

Een treintje rijdt door pretpark Neeltje Jans op het kunstmatige eiland naast de stormvloedkering in de Oosterschelde. Foto’s Walter Herfst Neeltje Jans, 20 augustus 2008 Deltapark Neeltje Jans. Foto: Walter Herfst Herfst, Walter

Bij stormvloedkering Neeltje Jans stond vroeger een informatiekeet van Rijkswaterstaat. Nu staan bezoekers in de rij voor de orkaanmachine, een van de attracties in het „educatieve” pretpark over de Zeeuwse Deltawerken, omringd door het water van de Oosterschelde en de Noordzee. Bij de ingang van de attractie deelt parkmanager Marjan van Rooijen beschermbrillen uit.

Neeltje Jans werd onlangs overgenomen door de Spaanse pretparkexploitant Aspro. „Het werd tijd voor een verandering”, zegt Van Rooijen. Ze verwacht dat de Aspro veel „uitwisseling van kennis” zal brengen omdat Aspro al in zeven Europese landen waterparken heeft. Aspro is bekend van parken als Aqualand en het Aquarium van Barcelona.

De eerste plannen voor een pretpark op Neeltje Jans dateren volgens Van Rooijen al uit 1984. Het eiland was toen nog de bouwplaats van de betonnen pijlers van de stormvloedkering. Daarvoor was enorme belangstelling bij het Nederlandse publiek. In 1985 bezochten 400.000 mensen de Deltawerken op Neeltje Jans.

Gestimuleerd door die geweldige publieke interesse wilde Rijkswaterstaat Neeltje Jans, na de opening van de stormvloedkering in 1986, omtoveren tot Nederland Waterland. Daar zouden een waterhuishoudkundig museum en recreatieve voorzieningen komen. Daarvoor werd de Stichting Delta Expo opgericht. Doordat Neeltje Jans in de beginjaren alleen per bus via een hulpbrug bereikbaar was, nam ook busmaatschappij ZWN een belang in Neeltje Jans. Later werd ZWN overgenomen door Connexxion.

Omdat Connexxion het uitbaten van het park niet meer als zijn kerntaak ziet, heeft het bedrijf nu zijn aandelen van de hand gedaan. Stichting Delta Expo, die 58 procent van de aandelen bezit, heeft daarop besloten zijn aandelen ook te verkopen. De opbrengst gaat in een fonds dat is gericht op voorlichting over de Deltawerken.

In het park kunnen bezoekers voor 18 euro entree plus 6,50 euro parkeergeld nog steeds de stormvloedkering bezoeken. Het park toont films en exposities over de Deltawerken. Verder zijn er onder meer zeehonden en aquaria. Kinderen kunnen in de zand- en waterspeelplaats zelf dammen bouwen en sluizen openzetten.

In Aquapolis kijkt Karin de Goeie met haar gezin naar vissen in een 8 meter breed zeeaquarium. Ze besloot de Deltawerken te bekijken en was verrast dat ze een pretpark aantrof. De hoeveelheid informatie over de Deltawerken valt haar tot nu toe tegen en ze vindt het behoorlijk prijzig „om even de Deltawerken te bekijken”. Haar man vindt het jammer dat het oorspronkelijk werkeiland Neeltje Jans „verworden is tot pretpark”.

Dat Neeltje Jans door de vele attracties zijn educatieve functie verliest, ontkent parkmanager Van Rooijen. Alleen de waterglijbaan en scheepsschommel Moby Dick hebben geen educatief karakter, zegt ze. Dat karakter zullen de Spanjaarden behouden volgens Van Rooijen. In heel Europa zijn bezoekers namelijk „de heel grote pretparken met alleen maar entertainment beu”.

In het Delta Plaza toont een grote bioscoop een film uit de jaren tachtig met achtergronden over de watersnoodramp van 1953 en de Deltawerken. Ook is in het hoofdgebouw van het park de oude tentoonstelling van Rijkswaterstaat gehuisvest.

Op zijn kantoor zegt directeur Bert van de Hoef van Neeltje Jans, dat de nieuwe attracties noodzakelijk zijn. In 2000 stopte de rijkssubsidie, daardoor moet het park sindsdien „zelf de broek ophouden”. Bovendien liep het bezoekersaantal snel terug. Nu trekt het pretpark door alle extra’s jaarlijks weer circa 300.000 bezoekers en is de bedrijfsvoering gezond. Neeltje Jans zet met 45 werknemers circa 8 miljoen euro per jaar om. Volgens Van de Hoef denken de meeste mensen dat Neeltje Jans nog steeds een overheidsmuseum is met een „symboolfunctie voor de strijd tegen het water”. Ze zijn verbaasd als ze een commercieel themapark aantreffen.

Toen de overheid in 2000 de geldkraan dichtdraaide, stelde de toenmalige staatssecretaris geen eisen aan de hoeveelheid voorlichting en educatie die Neeltje Jans moest bieden. Van de Hoef kon daarom attracties zoals de waterglijbaan bouwen. Dat heeft het park van een faillissement gered.

De Stichting Delta Expo bewaakte de maatschappelijke functie van het kunstmatige eiland tot nu toe nog. Maar nu ook de stichting haar aandelen heeft verkocht, is de symboolfunctie van Neeltje Jans voortaan volledig blootgesteld aan de „marktvraag”, zegt Van de Hoef.

Voorlopig blijft de educatieve functie van Neeltje Jans heus nog wel behouden, verwacht Van de Hoef. „Maar over twintig jaar is de techniek van de Oosterscheldekering verouderd. Mensen komen hier dan alleen nog maar voor de natuur en de attracties.”