Niet-corrupt, geliefd in het westen

De dinsdag overleden Levy Mwanawasa viel in Afrika op tussen collega-staatshoofden.

Hij bond de strijd aan met de corruptie en leverde openlijk kritiek op Mugabe.

Met Levy Mwanawasa is een in meerdere opzichten onalledaagse Afrikaanse leider overleden. Zambia ontvalt een president onder wiens regie niet alleen de economie sterk groeide maar de strijd tegen corruptie ook verder ging dan mooie beloftes.

De internationale gemeenschap zal Mwanawasa vooral herdenken als het Afrikaanse staatshoofd dat het verst ging in het publiekelijk bekritiseren van voormalig vrijheidsstrijder en huidig autocraat Robert Mugabe van Zimbabwe, en als een welkome verschijning tussen een oudere generatie Afrikaanse leiders die nog altijd graag zwijgt over democratische tekortkomingen.

Mwanawasa overleed dinsdag op 59-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Parijs aan de gevolgen van een beroerte. Die kreeg hij aan de vooravond van een top van Afrikaanse regeringsleiders in Egypte, eind juni. Op die top wilde Mwanawasa, voorzitter van regionaal samenwerkingsverband SADC, de staf breken over het verkiezingsgeweld in Zimbabwe. Vorig jaar al omschreef hij het buurland als „zinkende Titanic”. De alfabetische tafelrangschikking wilde zelfs dat de relatief jonge Mwanawasa symbolisch zou plaatsnemen naast de 84-jarige Mugabe. Amper twee maanden later is Mwanawasa dood en Mugabe herkozen.

Levy Patrick Mwanawasa werd geboren in 1948 in wat toen nog Brits Noord-Rhodesië was. Na een rechtenstudie vestigde Mwanawasa zich in 1978 als advocaat. In de jaren daarna bouwde hij een reputatie op als onkreukbare jurist.

Begin jaren negentig sloot Mwanawasa zich aan bij de Beweging voor Meerpartijendemocratie van Frederick Chiluba, de tegenstrever van autocraat Kenneth Kaunda. Na de machtswisseling in 1991 werd Mwanawasa vicepresident. Halverwege de jaren negentig trok Mwanawasa zich teleurgesteld terug uit de politiek.

Groot was de verrassing toen Chiluba in 2001 Mwanawasa aanwees als opvolger. Nog groter was de verrassing toen Mwanawasa zich niet ontpopte als marionet van Chiluba, maar een meedogenloze strijd tegen corruptie begon en de immuniteit van Chiluba liet opheffen. Een Londense rechtbank stelde later vast dat Chiluba publieke gelden had verduisterd.

Mwanawasa groeide uit tot lieveling van het Westen. IMF en Wereldbank verlichtten Zambia’s schulden, de economie groeide. In 2006 werd Mwanawasa herkozen, vlak nadat hij een eerste beroerte had gehad. Een auto-ongeluk jaren eerder had zijn spraakvermogen al aangetast; in combinatie met zijn wat saaie voorkomen reden voor de oppositie om hem te betitelen als ‘slome duikelaar’.

De economische stabilisering maakte Mwanawasa echter redelijk geliefd, ook al wijzen critici er op dat de meeste Zambianen altijd nog onder de armoedegrens leven.

Zijn tijdelijke opvolger, vicepresident Rupiah Banda, moet binnen drie maanden verkiezingen houden. De 71-jarige Banda is een oude vriend van Robert Mugabe.

Bekijk de website van de overleden Zambiaanse president: www.statehouse.gov.zm