Sauvignon Blanc komt straks dus uit Brabant

Het klimaat verandert. Goed nieuws voor wijnboeren.

Maar in Nederland komt grootschalige wijnbouw toch nog niet helemaal van de grond. Het regent te veel.

De wijngaard van Marius van Stokkom produceert jaarlijks 12.000 à 18.000 flessen wijn. Foto Joyce van Belkom Nederland, Made, 13-08-2008 De wijngaard van Marius van Stokkom. Foto: Joyce van Belkom Belkom, Joyce van

Wijngaard De Linie van Marius van Stokkom ligt aan de rand van Made, bij Breda, op de hoogste plek van het dorp. Vlakbij gelegen huizen beschermen zijn wijnstokken tegen de westenwind. Van Stokkom produceert per jaar 12.000 à 18.000 flessen wijn – wit, rood en rosé – voornamelijk voor restaurants. Hij heeft een voorkeur voor wit. „Er gaat niks boven een fruitige frisse witte wijn”, zegt hij. Trots wijst hij naar de duizenden trossen Elzasser druiven op zijn ruim één hectare metende domein.

Donkere wolken pakken zich deze middag samen boven Made. „Het regent zowat elke dag”, zucht Van Stokkom. „Veel vaker dan zeg maar vijftien jaar geleden hebben we wekenlang perioden met buien, maar ook wekenlang extreme droogte en hitte. Het zijn rare jaren.”

Het klimaat verandert. In een eind juli verschenen rapport meldde het KNMI dat de gemiddelde temperatuur in Nederland en West-Europa 2,2 keer zo snel stijgt als in de rest van de wereld. Het duurt nog even, maar Andalusië aan de Noordzee is niet langer ondenkbaar. Volgens het KNMI kan het aan het einde van de eeuw op sommige dagen heter worden dan 40 graden. Voor de wijnbouw is die opwarming ingrijpend. In de drie grootste wijnlanden, Frankrijk, Italië en Spanje, nemen veel boeren al drastische maatregelen: ze trekken naar koudere gebieden.

Het befaamde Spaanse familiewijnhuis Miguel Torres verkast bijvoorbeeld van het zuiden van Catalonië naar het koelere noordelijke deel van die provincie, dichter bij de Pyreneeën. Van Stokkom: „Als de opwarming doorzet, dreigen de druiven in Zuid-Europa te verbranden. Sommige bergtoppen zijn voor sproeiers onbereikbaar. Zo’n wijngaard op een andere manier nat houden is onbetaalbaar.”

De temperatuurstijging speelt de Nederlandse wijnboeren in de kaart. In de verre toekomst kunnen hier „steeds mooiere wijnen” worden vervaardigd, meent Van Stokkom. „We krijgen dan druivenrassen rijp, die we nu niet rijp krijgen: Cabernet Franc, Verdot, Merlot, Cabernet Sauvignon. Allemaal rood en lekker, maar u praat met een wittewijnboer. Sauvignon Blanc (Sancerre), zoals die nu in de Loire wordt gemaakt, zou ik ook willen produceren. Smaakt fantastisch.” Topwijnen van Nederlandse makelij, komt het ooit zo ver? Nee, denkt wijndocent André Sauerbier. „Te weinig zon zal hoge kwaliteit in de weg blijven staan. Bovendien ontbreken heuvels. Een helling vormt de beste basis voor een goede wijngaard. De afwatering is beter, het is nooit drassig en de zon staat er loodrecht op.”

Wijnjournaliste Charlotte van Zummeren: „Terroir gebonden wijn zoals in de Bourgogne [waarbij de bodem waarop de druiven zijn gegroeid de smaak mede bepaalt, red.] zullen we hier niet krijgen. We missen ook de eeuwenlange ervaring van de Fransen.”

In Nederland zijn momenteel zo’n dertig wijnboeren die fulltime commercieel met de teelt bezig zijn, zegt Tom Arns, administrateur van het 590 leden tellende Wijngaardeniersgilde. Ruim tweederde van die ondernemers begon zijn bedrijf in de afgelopen tien jaar. Zij kweken nieuwe druivenrassen die weinig gevoelig zijn voor meeldauw (schimmel) en drie weken eerder rijp zijn dan de klassieke rassen. Hun biologische wijn, zegt Van Stokkom, is niet vergelijkbaar met de traditionele.

In Limburg en Brabant, waar rond 1980 de eerste wijnboeren aan de slag gingen, kiezen de meeste ondernemers voor de klassieke rassen. De Apostelhoeve (Maastricht), Wijngoed Fromberg (Ubachsberg) en De Linie zijn de bekendste.

Maar wat komt er allemaal bij kijken? Wijnjournaliste Van Zummeren verrichtte onderzoek naar de investeringen. Voor de aanleg en onderhoud van drie hectare, inclusief een onmisbare tractor en andere materialen, is pakweg 150.000 euro nodig, berekende ze. De inrichting van een kelder, met onder meer een pers, kost volgens haar nog eens hetzelfde bedrag. Daarbovenop komt nog de koop of de huur van een kelder en van het land.

It’s a hell of a job, schreef Van Zummeren in haar studie. Ze concludeerde dat één persoon in een nieuwe wijngaard eerst vier jaar fulltime moet werken, zonder dat het bedrijf iets oplevert. Want pas het vierde jaar kan worden geoogst. Als dan 12.000 liter wordt geproduceerd, en de prijs per fles 10 euro is, dan is de opbrengst voor de wijnboer 160.000 euro.

Rijk word je er dus niet van, zegt Van Zummeren.

Als de aarde opwarmt, komt dat vooral de rode wijn in Nederland ten goede, meent Jan Rook. Hij is eigenaar van de website Wijnplein. Rook is in het algemeen „niet erg enthousiast” over de vaderlandse wijnen. „Er zijn veel amateurs onder de telers, die elk jaar wel bijleren.” Bij de commerciële wijnboeren ziet hij ook producenten die het prima doen. Hij laat de naam van Marius van Stokkom van Wijngaard De Linie vallen.

Op zijn domein in Made kijkt Van Stokkom, die in 1977 zijn eerste wijn produceerde, naar de donkere lucht. „Voor ons dienen de problemen zich vooral aan als het broeierig is. Schimmels gedijen bij vocht en warmte. Dan moet ik alle zeilen bijzetten om mijn druiven gezond te houden.”

    • Guido de Vries