Met Rusland wil de NAVO voorlopig niet meer praten

Voor het eerst na het uitbreken van de oorlog in Georgië hield de NAVO gisteren topberaad. Rusland verdiende een lesje. De Russische gezant leek niet onder de indruk.

Met Rusland praat de NAVO voorlopig niet meer. Voor Georgië komt er een speciale NAVO-Georgië-commissie. En begin volgende week is er overleg van de NAVO-ambassadeurs met Oekraïne.

Niet dat de ministers van Buitenlandse Zaken van de NAVO-landen gisteren naar Brussel waren gekomen om het over Oekraïne te hebben. Het ging over Rusland, dat beloofd had zijn troepen terug te trekken uit Georgië, maar dat nog niet had gedaan. Dat NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer Oekraïne toch genoemd wilde hebben in zijn persconferentie, na de vergadering van de ministers, hoorde bij het verhaal dat de NAVO-landen – en vooral de VS – de wereld in wilden hebben. Rusland was dan wel officieel een partner van de NAVO, maar onbetrouwbaar. Rusland verdiende een lesje.

En dus begon de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice in haar persconferentie, meteen na De Hoop Scheffer, ook over het gesprek dat de NAVO zal hebben met Oekraïne. Net als Georgië wilde dat land afgelopen voorjaar graag officieel aanstaand NAVO-lid worden. De Amerikanen steunden Georgië en Oekraïne, maar vooral Duitsland had zich daartegen verzet, gesteund door Frankrijk. En Duitsland had zijn zin gekregen.

Maar nu was alles anders. De NAVO, zei Rice, accepteert niet dat Rusland een „nieuwe lijn” trekt in Europa om te voorkomen dat buurlanden toetreden tot het westerse bondgenootschap. De NAVO houdt de deur open voor elk democratisch land. De NAVO komt op voor de territoriale integriteit en de democratie van Georgië, die door Rusland zijn „ondermijnd”. De NAVO, zei Rice, heeft harde taal gesproken. Rusland zou zich aan zijn woord moeten houden. En: „In de NAVO-verklaring staat precies wat de VS erin wilden hebben.”

Frankrijk, dat als EU-voorzitter met Rusland en Georgië het akkoord had gesloten waar Rusland zich niet aan hield en voelde dat een afgang dreigde, steunde de VS. Wat de Fransen betreft kon de NAVO-verklaring over Rusland niet hard en dreigend genoeg zijn. Duitsland hield nog wel vast aan zijn oude positie. Minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier zei dat de NAVO natuurlijk wel moest blijven praten met Rusland. De zogenoemde ‘NAVO-Ruslandraad’, waarin de NAVO en Rusland met elkaar overleggen, was geen ‘mooi-weer-praatgroep’. Die was er ook voor moeilijke tijden. Er waren landen, zoals Nederland, die het met Duitsland eens waren. Dat de NAVO-Ruslandraad gisteren niet was opgeheven, zoals de Amerikanen hadden gewild, presenteerden zij als hun succes.

Maar ze wisten ook dat het niet veel voorstelde. Er zal geen overleg met Rusland komen zolang de Amerikanen dat tegenhouden. De NAVO-Ruslandraad kan alleen bij elkaar geroepen worden als alle lidstaten het daarmee eens zijn.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, zei in Moskou dat de NAVO doet alsof het „criminele regime” in Georgië het slachtoffer is. De Russische ambassadeur bij de NAVO in Brussel, Dmitri Rogozin, leek nauwelijks onder de indruk van de verklaring van de NAVO. Hij noemde een rij van mogelijke kandidaten voor het NAVO-lidmaatschap: Hitler, Saddam Hussein, Pinochet, en dan kon Saakasjvili er ook wel bij. In het NAVO-hoofdkwartier voelde Rusland zich ook op kantoorpolitiek niveau vernederd. Voor het eerst had de NAVO geweigerd de Russische gezant een zaal ter beschikking te stellen voor zijn persconferentie. In zijn eigen kantoortje, waar de journalisten niet in pasten, zei Rogozin aan het eind van de middag dat de NAVO in de Koude Oorlog was geboren en daar nog steeds in leeft. „De NAVO heeft geen idee hoe het moet omgaan met nieuwe situaties.” Moskou zou zich nu gaan richten op bilatere contacten.

Rond die tijd belde de Franse president Sarkozy weer met zijn Russische collega Medvedev. De Europese leiders zouden snel bij elkaar komen als Rusland zijn troepen niet uit Georgië terugtrekt. In Brussel had de Franse minister van Buitenlandse Zaken Kouchner toen al gezegd hoe teleurgesteld Frankrijk was omdat Medvedev tot nu toe geen woord hield. Een groot en machtig land als Rusland, zei Kouchner, zou niet „van dit soort methoden” gebruik hoeven maken.

De Amerikaanse minister Rice reisde van Brussel naar Polen om het akkoord te tekenen over de plaatsing van een Amerikaans raketschild – ook al een recent succes van de VS. Meteen nadat Polen vorige week had gezegd dat het raketschild er komt, liet een Russische generaal weten dat Polen nu „onder schot” ligt. „Het is een eerste doel voor een Russische tegenaanval. Dat is 100 procent zeker.”

De Hoop Scheffer noemde dat gisteren „pathetische retoriek” die „nergens toe leidt”. En nee, hij had geen zin nog iets te zeggen over de overeenkomsten die er misschien waren tussen Kosovo, dat onafhankelijk was geworden van Servië, en Zuid-Ossetië – dat niet bij Georgië wil horen. Hij zuchtte. „Ik heb het daar al zo vaak met de Russische partners over gehad.”

De NAVO speelt met vuur in Rusland, schrijft Simon Jenkins: nrc.nl/wereld

    • Petra de Koning