De netwerksite is een laboratorium

Wetenschappers storten zich op netwerksites als Facebook om gedrag te verklaren of te voorspellen.

Maar het bedrijf komt steeds vaker voor de rechter.

Er gaat haast geen dag voorbij zonder dat Facebook in het nieuws is – met goede berichten, maar ook veel slechte. De snelle opmars van de profielensite, die inmiddels groter is dan concurrent MySpace, wekt bewondering. Toch gaat het Facebook niet alleen voor de wind. De advertentiepraktijken, waarbij de persoonsgegevens van leden te gelde worden gemaakt, roepen afschuw op.

Onlangs nog moest de piepjonge oprichter en bestuursvoorzitter Mark Zuckerberg (24) een schikking treffen met de gebroeders Winklevoss: de tweeling Cameron en Tyler, oprichters van de netwerksite ConnectU en succesvolle roeiers. Zij beweren al jaren dat het idee en de code voor Facebook van hen afkomstig was. De broers, die zaterdag de zesde plaats haalden in een roeifinale op de Olympische Spelen, hebben van Facebook enkele miljoenen in contant geld en aandelen gekregen.

Naast intellectueel eigendom is privacy een heet hangijzer voor Facebook. Vrijdag werd bekend dat een groep Amerikaanse Facebookgebruikers een proces tegen de netwerksite heeft aangespannen vanwege het omstreden advertentiesysteem Beacon. De groep beweert dat Facebook en partners zoals Blockbuster en Zappos nog steeds toegang hebben tot gegevens van gebruikers die zonder toestemming zijn verzameld.

Het eind vorig jaar gelanceerde advertentiesysteem bood in zijn oorspronkelijke vorm onbeperkt toegang tot het gedrag en de persoonsgegevens van Facebookvrienden aan deelnemende adverteerders. Na privacyprotesten heeft Facebook Beacon aangepast. Tegenwoordig kunnen gebruikers aangeven dat ze niet willen deelnemen aan Beacon, dat standaard ingeschakeld is op elk profiel.

In Groot-Brittannië onderzocht de privacywaakhond Information Commissioner’s Office of Facebook zich wel aan de Britse privacywetgeving houdt, naar aanleiding van een klacht van een gebruiker over de onmogelijkheid een Facebookprofiel definitief te verwijderen. De netwerksite heeft zijn privacybeleid na het onderzoek en na protesten van leden aangepast en biedt nu de mogelijkheid om een profiel te verwijderen.

Maar wat er op Facebook gebeurt, interesseert niet alleen adverteerders en privacywatchers. De netwerksite en de contacten tussen gebruikers worden ook door verschillende wetenschappers onderzocht. En die zijn over het algemeen positief. Zo hebben Nicole B. Ellison, Charles Steinfield en Cliff Lampe van Michigan State University onderzoek gedaan naar de rol van Facebook bij het verwerven van sociaal kapitaal (het netwerk van mensen) onder studenten. Ze concluderen dat het behouden van banden met vrienden gemakkelijker wordt door sociale netwerken.

David Lazer, hoogleraar openbaar beleid aan Harvard University, bevestigt deze conclusie. Zijn schoolgaande dochter blijft via Facebook contact houden met vrienden en vriendinnen die ze tijdens een zomerkamp heeft ontmoet. De hoogleraar schrijft op zijn weblog Complexity and Social Networks dat Facebook zo ontworpen is dat je steeds aan je vrienden en hun activiteiten herinnerd wordt.

Een andere hoogleraar psychologie, online vooral bekend onder de naam B.J. Fogg, is gefascineerd door de vraag waarom Facebook erin slaagt gebruikers allerlei dingen te laten doen. Zijn vakgebied is ‘captology’, de wetenschap van het beïnvloeden van menselijk gedrag door technologie. Tijdens zijn goed bezochte collegereeks Psychology of Facebook ontleedt Fogg elke week een ander aspect van Facebook en de psychologie erachter. De studenten van Fogg maken zelf ook apps (programma’s) voor Facebook om te onderzoeken wat gebruikers aantrekkelijk vinden aan het sociale netwerk.

Dat de invloed van profielensites groot is, blijkt ook uit de nieuwe toepassingen die ontstaan. De Openbare Bibliotheek Amsterdam laat gebruikers via de catalogus met elkaar netwerken en een nieuwe bibliotheekcatalogus, BiblioCommons geheten, lijkt sterk op een sociale netwerksite.

Het idee van sociale netwerken laat ook de Amerikaanse presidentskandidaten niet onberoerd: Barack Obama heeft zijn site als profielsite ingericht, zodat aanhangers met elkaar in contact komen en spontaan bijeenkomsten kunnen organiseren.

Meer lezen over wetenschappelijk onderzoek over Facebook? Kijk op www.bjfogg.com en captology.stanford.edu

    • Marie-José Klaver