Alles loopt vast rond Ikea

De wegen naar vestigingen van het meubelbedrijf Ikea staan geregeld zo vast dat het gevaarlijk wordt. Gemeenten proberen daar nu iets aan te doen.

Bij de opening van de honderdste Ikea-vestiging in de wereld, in Delft, was de toestroom van klanten zó groot dat de afritten van de A13 volledig verstopt raakten. Kilometerslange files en twee kopstaartbotsingen waren het gevolg. Dat was op 19 februari 1992.

Nu, ruim zestien jaar later, is de situatie niet anders. Afritten naar vestigingen van Ikea staan op feestdagen en druilerige zondagen nog altijd vast. In Delft is de drukte soms zo groot dat wegbeheerder Rijkswaterstaat de snelwegafritten moet sluiten omdat het te gevaarlijk wordt. Dat gebeurde in december en januari een keer of vijf, zegt Rijkswaterstaat.

Afgelopen zondag vond op het parkeerdek van de Amsterdamse vestiging in de drukte een ernstig ongeluk plaats. Een verkeersregelaar werd aangereden door een automobilist. Hij is vandaag overleden aan zijn verwondingen.

Vreemd is het dus niet dat de bewoners van Leiderdorp grote problemen vrezen nu er wél een Ikea komt, maar de verbreding van de A4 voorlopig is uitgesteld. Ikea zit altijd graag dicht bij de snelweg, legt adjunct-directeur Otto Cazemier van Ikea Nederland uit. Dat is goed voor de bereikbaarheid én de zichtbaarheid van het bedrijf.

Met de komst van een Ikea neemt de drukte onvermijdelijk toe.

Delft staat niet alleen. De gemeente Hengelo kampt sinds de opening van Ikea in 2002 met files op de A1 en op de weg Hengelo-Borne, waarlangs de woonwinkel ligt. Vorige maand moest Rijkswaterstaat de snelwegafrit sluiten. Ook in Barendrecht moest de afrit een keer dicht.

Maar hoeveel kosten die ‘Ikea-files’ en snelwegafsluitingen?

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) becijferde in zijn jaarlijkse Mobiliteitsbalans in juni van dit jaar dat de schade van reistijdverlies door files ongeveer 3 miljard euro bedraagt.

Onduidelijk is hoeveel de Ikea-files daaraan bijdragen, zegt een woordvoerder. Deze files staan er met name op zon- en feestdagen, en dan is er weinig woonwerkverkeer verkeer, stelt het KiM.

Vervolg Ikea: pagina 2

‘Als je bij het strand woont, is het ook druk’

Omdat de maatschappelijke kosten op zon- en feestdagen anders liggen dan op werkdagen, zijn de kosten van Ikea-files lastig uit te zoeken, stelt het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid. Ook volgens Rijkswaterstaat is de schade beperkt. „De afsluitingen van de snelweg zijn van korte duur, die zijn te overzien. En files horen erbij. Die heb je bij evenementen ook.”

Tot veel klachten van omwonenden die bijvoorbeeld meer tijd nodig hebben om thuis te komen, leiden de verkeersproblemen niet, zegt een woordvoerder van de gemeente Delft. „Het hoort er ook een beetje bij. Als je bij het strand woont, is het op warme dagen ook druk.” Ook in Hengelo wordt weinig geklaagd. De enigen die balen van de slechtere bereikbaarheid zijn de ondernemers die op hetzelfde terrein zitten, zegt Jan-Dirk Steenbruggen, verkeerskundige van de gemeente. „Die kunnen er zelf wel wat meer aan doen, zoals verkeersregelaars neerzetten. Maar dat kost hun geld.”

Toch proberen ook de gemeenten wat aan de doorstroming van het verkeer te doen. In Delft werden een gedeelte van de afslag en de kruising onderaan de afslag opnieuw ingericht. Hengelo werkt aan plannen om de doorstroming op het bedrijventerrein waarop Ikea staat te verbeteren. Later moet ook de doorgaande weg Hengelo-Borne worden aangepakt.

Maar moet een gemeente opdraaien voor kosten die een goedlopende woonwinkel veroorzaakt?

Ja, zeggen de gemeenten. Want Ikea is een grote werkgever en die willen zij graag binnen je grenzen hebben. „En je moet als gemeente nu eenmaal voor een goede ontsluiting zorgen”, zegt verkeerskundige Steenbruggen van Hengelo. Ikea leidt zijn werknemers bovendien op in de Delftse vestiging. „De verwachting is dat de binnenstad en de horecaondernemers daarvan profiteren”, zegt de gemeentewoordvoerder.

Daarnaast betaalt Ikea zelf mee aan de aanpassingen aan het wegennet. Zo bedroegen de kosten in Delft zeven miljoen euro. De gemeente en Rijkswaterstaat legden samen zeven ton op tafel, Ikea betaalde 6,3 miljoen euro. En in Haarlem, dat in 2005 een vestiging kreeg, werden het bestaande viaduct verbreed en de verkeerslichten aangepast voordat de vestiging openging. Ikea betaalde 3,3 miljoen euro van de benodigde 4 miljoen. Zwolle krijgt naar verwachting in 2010 of 2011 een Ikea.

Als aanpassingen aan wegen nodig zijn, gaan beide partijen om de tafel om te bespreken wie hoeveel daarvan betaalt. Ook in Hengelo draagt Ikea bij. „Wat dat betreft is het geen verkeerd bedrijf”, concludeert verkeerskundige Steenbruggen. Otto Cazemier van Ikea is voorzichtiger. Een goede bereikbaarheid is belangrijk voor Ikea, zegt hij, „maar meebetalen aan infrastructuur is geen standaardbeleid. Het is iets dat in de onderhandelingen met gemeenten ter sprake komt. Soms zit het al in de prijs van de grond verdisconteerd.”

Of de infrastructurele aanpassingen voldoende zijn om files op de snelwegen voortaan te voorkomen is de vraag. De wegen moeten het dagelijkse aantal bezoekers kunnen verwerken, zegt Steenbruggen. „Je kunt je infrastructuur niet aanpassen aan die paar piekmomenten in een jaar. De vraag is of zo nu en dan filevorming een probleem is.”

In Delft loopt de boel, zelfs met de nieuwe inrichting, op drukke dagen vast, zegt de woordvoerder. „Maar dat was voorzien. Infrastructuur ontwerpen op basis van extreem drukke dagen is een utopie. Dan moet je bij wijze van spreken een vierbaans snelweg en een tweebaans afslag aanleggen.”

Ze verwacht dat de problemen minder worden als de verbouwing van Ikea – waardoor momenteel tijdelijk minder parkeerplaatsen beschikbaar zijn – halverwege 2009 is afgerond.

Otto Cazemier van Ikea zegt zich te ergeren aan het feit dat de verkeersproblemen altijd aan Ikea worden toegeschreven. „Gemeenten en milieuorganisaties wijzen gelijk naar ons als er overlast is, maar dat is vaak ten onrechte. Neem Hengelo. Daar zijn we maar een van de vele bedrijven op een groot terrein. Er zitten bijvoorbeeld ook een BCC, Mediamarkt, Praxis en McDonald’s. Die trekken ook veel verkeer aan.”

    • Oscar Vermeer