Zichtbaar & onzichtbaar

De priester in een lendendoek haalt in de woonkamer allerlei geheimzinnige attributen uit zijn tas. Het is het begin van het inwijdingsritueel van een baby in de hindoegemeenschap.

Het donzige hoofdhaar van de baby wordt afgeschoren. Foto Luciana Caputo Achterpagina van 11 Augustus Rubriek Hemel&Aarde Artikel: Anil Ramdas Bij de moeran wordt het hoofdje van de baby kaalgeschoren. Het scheren van het hoofdhaar heeft meerdere redenen, de eerste is het reinigingsaspect. Locatie Nieuw Vennep Foto Luciana Caputo Caputo, Luciana

Een eeuwenoud ritueel uit Bihar in noordelijk India, maar dan onder Nederlandse regenwolken boven Nieuw-Vennep. De vier zusters van de vader dragen kleurrijke Indiase gewaden en net als in Bihar hebben ze manden op het hoofd met cadeaus en lekkernijen. De bijbehorende muziek wordt niet zelf gespeeld, maar komt uit een draagbare geluidsinstallatie. De uitgelatenheid is er niet minder om.

Op de betegelde vloer van de strak ingerichte woonkamer is een versierd altaartje ingericht met daar omheen bankjes voor de priester, de vader en de moeder en de baby, die vandaag wordt ingewijd – „verwelkomd”, zoals de priester later zal uitleggen, want het gaat hier om een ‘rite de passage’ van hindoes, waarbij het donzige hoofdhaar van het kindje wordt afgeschoren.

Vóór de aankomst van de priester wordt hier en daar gepraat over de verschillende manieren waarop het ritueel wordt uitgelegd: het haar van de pasgeborene zou nog onrein zijn; de energie voor het vervangen van het vroege dons zou beter gebruikt kunnen worden voor de ontwikkeling van vitale organen; het is, net als de doop en de besnijdenis, een overgangsritueel naar de hindoegemeenschap.

Als de priester is aangekomen en zijn pantalon heeft verwisseld voor een lendendoek, nemen de veertigtal aanwezigen plaats in een kring. De priester begint met een drastische herinrichting van het altaar: de bloemen, de melk, de kleine godsbeeldjes en de vuurkorf krijgen een andere plek en uit zijn tas komen nog veel meer geheimzinnige attributen te voorschijn: potjes met kleurstoffen, water uit de heilige Ganges, bolletjes garen, katoen, mangobladeren, een koperen bel, een schelp – terwijl hij alles klaar legt informeert hij terloops naar de gezondheid van familieleden van de aanwezigen.

De routine waarmee hij de attributen een functie geeft is verbluffend: van de bolletjes katoen wrijft hij lontjes waarmee in aarden kommetjes met geklaarde boter lichtjes worden aangestoken, van de gele kleurstof maakt hij een pasta waarmee stippen op de voorhoofden van de aanwezigen worden aangebracht, van de nerf van de mangobladeren draait hij ringetjes die aan de vingers van de vader en de moeder worden gedragen; en dan, zonder verdere plichtplegingen, zet de priester een gebed in en is de dienst begonnen.

Zo routinematig als hij de spulletjes uit de zakjes haalde, zo vlot en bedreven legt hij de betekenis uit: de nerf symboliseert succes, de armbanden van garen staan voor bescherming, het licht in de kommen voor liefde, de stippen op het voorhoofd voor de hechte familieband, de rijst voor vruchtbaarheid, de koperen beker met het heilige water voor gans de creatie.

In het Nederlands legt de priester uit dat de pasgeborene weliswaar zes maanden geleden voor ons zichtbaar werd, maar dat hij er altijd al was, zoals de room al altijd in de melk is – water kun je zolang koken als je wilt, je krijgt geen room. De almachtige besloot het kindje in dit huis zichtbaar te maken, bij deze ouders, in deze familie.

De baby wordt erbij gehaald en gezegend met vruchten voor de ontwikkeling van het verstand en bloemen voor het gevoel. De spreuken in het Sanskriet worden afgewisseld met het rinkelen van de bel en het blazen op de schelp, wat klinkt als de toeter van een schip.

De priester knipt een klein lokje van het haar van het kind, dat in een kommetje deeg wordt gedaan om op een later tijdstip aan open water te worden toevertrouwd. Het scheren van het hoofdhaar is een spel van zichtbaarheid en onzichtbaarheid: het zichtbare dons wordt verwijderd, opdat het onzichtbare hoofdhaar te voorschijn kan komen.

Het is uiteindelijk de broer van de moeder die het dons van de baby met een tondeuse afscheert. De baby protesteert hevig, de zussen en nichten van de vader proberen hem af te leiden, en als niets lijkt te helpen, zet een nichtje het lied Berend Botje ging uit varen in. De baby kijkt verbaasd op.

Reacties en suggesties naar: ramdas@nrc.nl