‘Mr. Spock’ ontketend op wielerbaan

Elke emotie betekent afleiding van het doel, dus emotionele reacties moeten voorafgaand aan een race worden uitgebannen. Profiel van een eigenzinnige wielrenner, trainen op Eerste Kerstdag.

Hoy vanochtend in zijn kwartfinale op de sprint, met achter zich de Maleisiër Awang. Foto Bas Czerwinski 18-08-08, Beijing, China. Chris Hoy, voorgrond, in actie tijdens zijn kwartfinale sprint tegen Awang. Foto Bas Czerwinski Czerwinski, Bas

Chris Hoy spant zijn kaken even. Hij kijkt strak voor zich uit, een ijzige blik gericht op een vast punt op de wielerbaan voor zich. Hij knippert met zijn ogen. In zijn kolossale linkerdijbeen trekt een spier even aan. Dan verdwijnt het weer. Hij hoort niets, ziet niets. De wereld bestaat niet meer als Hoy wordt opgeroepen voor de start van zijn race. De Schotse krachtmens, negenvoudig wereldkampioen en drievoudig olympisch kampioen, is uitgegroeid tot de grootste kwelgeest van de Nederlander Theo Bos.

Tijdens het laatste wereldkampioenschap, afgelopen voorjaar in Manchester, bleek voor het eerst dat The Flying Scot Bos had overvleugeld op de sprint. Hoy was eind maart niet alleen de baanrenner die Theo Bos voor het eerst in drie jaar versloeg, de ontketende Schot nam in de Manchester Velodrome ook de wereldtitel over van de Nederlander, die in Groot-Brittannië werd beschouwd als de meester. Totdat Hoy zich de eerste Britse wereldkampioen sinds 54 jaar mocht noemen op het meest prestigieuze onderdeel op de baan. Hij won ook het onderdeel keirin, waarbij een gangmaakmoter de snelheid langzaam opdrijft en dan de baan verlaat, en Hoy werd de eerste renner die alle vier de sprintwereldtitels op zijn naam schreef.

In Peking zet hij zijn zegereeks voort met gouden medailles op de teamsprint en de keirin. Zijn dominante optreden in de Laoshan Velodrome doet vermoeden dat hij zich deze week door niets zal laten afstoppen. En dat voor een renner die pas op zijn achttiende begon met fietsen, en die nog maar drie jaar geleden naar de Kokusai Keirin School in Japan trok om het vak te leren.

Bij zijn debuut werd de Schot weggehoond door een woedend publiek omdat de olympisch kampioen van Athene beter had gekund dan een voorlaatste plaats. Nu beheerst hij het keirin als geen ander. „Hij rijdt indrukwekkend”, zei Bos zaterdag na zijn valpartij, nog voor de finale. „Die finale wint hij ook, let maar op.” De tegenstanders kwamen er zelfs niet aan te pas.

Hoy, geboren in Edinburgh, leek niet voorbestemd voor een carrière als baanrenner. De allround sportman haalde als junior jeugd al medailles voor Schotland als fietscrosser (BMX) en als roeier.

Hoy heeft overeenkomsten met Bos, die ook altijd naarstig op zoek is naar nieuwigheden die hem beter kunnen maken, van materiaal tot tactiek, van voeding tot mentale weerbaarheid. Hoy gaat nog een stap verder. Ondanks zijn indrukwekkende verschijning zijn zijn successen niet alleen terug te voeren op spierkracht. De Schot is een van de baanrenners die zich laten bijstaan door de psychiater van de Britse baanploeg, Steve Peters. Die draagt de filosofie uit dat de geest van de renners zo sterk moet zijn als hun lichaam. Elke emotie betekent afleiding van het doel, dus emotionele reacties moeten voorafgaand aan een race worden uitgebannen.

Hoy blijkt een van de Peters’ beste ‘patiënten’. Vlak voor zijn race tovert hij zichzelf op de startlijn om tot Mr. Spock uit de sciencefictionserie Star Trek, zoals hij eens onthulde. „Je focust je alleen maar op de dingen die je zelf kunt controleren”, zei hij vlak voor het begin van de Spelen in Peking tegen de internationale pers. „Waarom zou je je zorgen maken over een tegenstander die hard rijdt. Dat kost alleen maar mentale energie. Je moet koel blijven.”

Dat het mentaal wel goed zit bewees Hoy op de WK in Manchester. Onder maximale druk vocht hij drie sprintheats uit met Theo Bos, toen regerend wereldkampioen. Die maakte in de eerste heat gehakt van Hoy toen deze even niet oplette. Maar in de twee volgende heats bleek niet Bos, maar Hoy het best bestand tegen de spanning.

Hij werd daarin gevormd in olympisch Athene (2004). Tijdens de kilometertijdrit, destijds nog olympisch, reden de drie renners voor hem achter elkaar een nieuw wereldrecord op zeeniveau: eerst de Australiër Shane Kelly, toen de Duitser Stefan Nimke, en vervolgens de Franse favoriet Arnaud Tournant. Om goud te halen moest Hoy als laatste renner voor de vierde achtereenvolgende keer het wereldrecord verbreken – en slaagde met vlag en wimpel.

In een boek over Hoy en de opkomst van het Britse baanrennen, Heroes, Villains en Velodromes beschrijft auteur Richard Moore dat Hoy soms vergeet te juichen na een zege. „Hij was ‘opgesloten’”, schreef Moore over zijn olympische race in Athene. „Toen hij was gefinisht, was hij nog zo gefocust dat hij bijna was vergeten waar hij was. Dat is voor mij perfectie.”

En Hoy besefte op dat moment dat de druk nooit meer groter zou worden dan op die gouden avond.

Woest was hij toen ‘zijn’ kilometertijdrit een jaar later van het olympische programma werd geschrapt, ten faveure van het onderdeel BMX (fietscross). Het in zijn ogen politieke spel met de olympische onderdelen bracht de activist in hem boven, maar zijn protesten haalden niets uit. Zijn ‘vakbondswerk’ en protesten wekte de interesse van de sportautoriteiten in Groot-Brittannië. Die schoven hem dit jaar naar voren als kandidaat voor de prestigieuze baan in de atletencommissie van het IOC.

Net als Theo Bos liet ook Hoy de tijdrit schieten. Hij stortte zich vanaf 2005 vol overgave op de keirin en de sprint. Het duurde even voordat hij ook dat onder controle kreeg, maar kreeg de hulp van de Duitse oud-renner Jan van Eijden, een coach die Theo Bos ook had gewild. Kracht had Hoy altijd al, Van Eijden spijkerde hem vooral technisch en tactisch bij.

Ook als sportman wijkt Hoy af van de norm. Zo schrijft hij altijd zijn eigen trainingsprogramma’s, waar andere renners dat werkje overlaten aan hun trainers. Hoy hanteert echter het motto dat hij als 32-jarige zijn eigen lijf het beste kent. Dat betekent niet dat hij zichzelf spaart. Voor hem is het niet ongewoon zelfs op Eerste Kerstdag nog drie uur te fietsen. „Omdat sommige van mijn tegenstanders dat misschien niet doen.”

Zijn eigenzinnigheid legde hem geen windeieren. Hoys tactiek is simpel. Op kracht en snelheid is hij door vrijwel niemand te kloppen; renners als Theo Bos moeten het meer hebben van tactiek, race-inzicht en verrassing. Als Hoy de kans krijgt maakt hij de sprint dan ook zo lang mogelijk, zodat zijn tegenstanders voluit meemoeten. Dan zijn er weinig die hem kunnen volgen. Ook Theo Bos niet, zo bleek vandaag opnieuw in Peking.

    • Rob Schoof