Speelse moordenaars

Schaken

Bobby Fischer is dood, maar zijn legende leeft nog. Vorige maand was er in een Amerikaanse televisieserie een aflevering die Mr. Monk and the genius heette en waarin de speurder Adrian Monk het opnam tegen een schaakgenie dat veel overeenkomsten met Fischer had. Een van de overeenkomsten was een voorliefde voor de ‘vergiftigde pion’, de pion die Fischer in de Najdorfvariant graag pakte. Verschillen waren er ook: het televisiegenie was een moordenaar.

Hij leek zijn straf te ontlopen, totdat hij Monk op smalende toon de regels van de rochade uitlegde. Dan gaat Monk een licht op: het schaakgenie heeft op het kerkhof waar zijn eerste, door hem vergiftigde, vrouw begraven ligt, twee grafstenen verwisseld, net zoals hij bij de rochade de koning en de toren min of meer van plaats liet wisselen.

Het deed me denken aan een andere televisiespeurder die eens een zaak op speelse manier oploste. Inspecteur Morse, die door zijn schepper Colin Dexter genoemd was naar de echt bestaande schaakproblemist Sir Jeremy Morse, hield behalve van schaken ook van andere spelletjes. Zijn adjudant Lewis had trouwens ook een spelletjesnaam, hij was genoemd naar een Engelse dame die veel krantenpuzzels had gewonnen.

In een van zijn avonturen viel Morse opeens het volgende in: „Lewis, dat ik dat niet eerder heb gezien! Swanpole is een anagram van S.O. Pawlen. Dat betekent dat de verdwenen zwerver de broer is van de priester die zich van het dak heeft gestort.” Zaak opgelost.

Kortom, wie zich op het pad van de misdaad begeeft, dient anagrammen en de rochade te vermijden.

Via Morse zijn we nu in de gezellig ouderwetse Engelse sfeer die ook heerst bij het jaarlijkse Howard Staunton Memorial in Londen. Het toernooi wordt gespeeld in een van de zalen van het restaurant Simpson’s on the Strand, waar vanaf 1828 alleen Britse gerechten worden opgediend.

Buitenlanders ligt het soms als een steen op de maag, maar volgens de organisator van het toernooi Raymond Keene is het de stevige kost die de Engelsen vroeger hielp een imperium te bouwen en de inboorlingen onder de duim te houden. Behalve veel echt bestaande beroemdheden kwam ook Sherlock Holmes in Simpson’s, maar anders dan bij Keene kon je het hem niet aanzien.

Net als vorige jaren spelen er zes Nederlanders en zes Engelsen in het toernooi, waarbij de in Engeland wonende Rus Alexander Cherniaev voor deze keer als Engelsman wordt beschouwd.

Behalve als een gewoon toernooi kun je het Staunton Memorial dus ook een beetje als een landenwedstrijd zien. Na zes ronden stond Nederland een punt voor, maar de favoriet voor de individuele overwinning is de Engelsman Michael Adams.

Jan Smeets – Peter Wells, Staunton Memorial

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. 0-0 Le7 6. Te1 b5 7. Lb3 d6 8. c3 0-0 9. d4 Lg4 10. Le3 Lh5 11. h3 exd4 12. cxd4 d5 13. e5 Pe4 14. g4 Lg6 15. Ph2 Hij wil zwarts Pe4 in moeilijkheden brengen, een ambitieus en ook riskant plan. 15...Lb4 16. Te2 John van der Wiel bracht een paar keer het interessant kwaliteitsoffer 16. f3, maar na 16...Lxe1 17. Dxe1 Pg5 waren de resultaten niet gunstig. 16...f5 17. Dc1 Pa5 18. f3 Pxb3 19. axb3 fxg4 20. hxg4 Hier en ook op de volgende zetten kan wit een stuk winnen, maar zwart zou steeds een sterke aanval krijgen, in dit geval met 20. fxe4 gxh3. 20...Dh4 21. Tg2 Nu zou 21. fxe4 Lxe4 22. Lf4 c5 (nog sterker dan 22...g5 23. Txe4 dxe4 24. Lxg5) kansrijk voor zwart zijn. 21...c5 22. Pc3 Weer kon hij het stuk nemen en weer zou zwart na 22. fxe4 Lxe4 gevaarlijk spel hebben. 22...cxd4 23. Lxd4 Lxc3 24. bxc3 Pg5 Zwarts paard is ontsnapt en hij heeft nog steeds aanvalskansen. 25. De3 Tae8 Een vreemde zet, maar misschien kan het. Met een lokzetje geeft hij een pion om een lijn te openen. 26. Txa6 Ta8 27. Ta7 Txa7 28. Lxa7 Ta8 29. Td2 Txa7 Dit ziet er aardig uit, maar hierna kan alleen wit winnen. Na 29...h5 - niet alleen voor de aanval, maar ook om zijn koning een vluchtveld te geven - zou zwart goede kansen hebben. 30. Dxa7 De1+ 31. Pf1 Pxf3+ 32. Kg2 Pxd2 33. Da8+ Kf7 34. Dxd5+

34...Kf8 Nu komt zwart verloren te staan. Met 34...Ke7 kon hij nog remise bereiken. 35. Pxd2 De2+ 36. Kg3 De1+ Met zijn koning op e7 zou zwart eeuwig schaak hebben door 36...De3+, maar nu gaat dit niet wegens 37. Df3+, waarna wit een gewonnen eindspel zou krijgen. 37. Kf4 Df2+ 38. Pf3 h6 39. Dd6+ Zwart overschreed de tijd, maar hij stond al verloren.

    • Hans Ree