Laat ons leiden door autoriteit, niet door rede

De Kaukasus staat in brand. In arme en onherbergzame gebieden worden de doden en gewonden geteld. Het zijn streken waar men geen genade kent. Alleen op zondag wordt wel eens de genade bezongen in de orthodoxe steppen en bergen. De Goelag Archipel is dood, maar de Siberische ongenade is springlevend. Georgië viel op de openingsdag van de Olympische Spelen zijn afvallige provincie Zuid-Ossetië aan.

De Russische president Dimitri Medvedev sprak meteen vanuit het Kremlin ferme taal: „Wij zullen de dood van Russische vredeshandhavers niet onbestraft laten. De verantwoordelijken zullen worden gestraft.”

In Zuid-Ossetië wonen circa zeventigduizend mensen met een Russisch paspoort. „De grondwet verplicht mij om de Russen waar dan ook beschermen. Het is mijn wettelijke plicht om nu op te treden”, aldus Medvedev. Vladimir Poetin, de Russische premier, reageerde eveneens hard: „Er is een oorlog gaande.”

De Georgische president Saakasjvili sprak ook van een oorlogstoestand. Daarom kondigde hij de staat van beleg af. Saakasjvili had zijn kiezers beloofd om de territoriale eenheid van zijn land te herstellen. Ondertussen weten wij hoe hij dit wilde doen.

De Russische Federatie schendt de territoriale soevereiniteit van Georgië, Oekraïne en andere landen. Die volken hebben er immers genoeg van om onder Russische heerschappij te leven. Ze zoeken aansluiting bij Europa en de NAVO. De Europese Unie hebben ze nodig voor economische voorspoed en de NAVO voor veiligheid. Het zijn niet realiseerbare wensen. Sterker nog, het zijn gevaarlijke wensen. Dit wordt hun helaas niet verteld in Brussel (NAVO en EU).

President Saakasjvili provoceerde de afgelopen jaren de Russische Federatie. Niet een of twee keer, maar hij deed het bijna elke dag. Hij koos voor de politiek van confrontatie en niet voor de politiek van onderhandelingen. Terwijl iedere halve gare sinds mensenheugenis weet dat je in de Kaukasus in het Russisch en niet in het Luxemburgs je belangen moet behartigen.

Heeft Saakasjvili ooit op een militaire kaart gezien hoe ver de Amerikanen van Georgië verwijderd zijn? Saakasjvili is misschien het symbool van de naïviteit van een perfect Engels sprekende Georgiër die niet snapt dat noch de NAVO noch de Amerikanen ooit een halve stap richting Kaukasus zullen zetten.

In de internationale betrekkingen geldt in mindere of meerdere mate de Hobbesiaanse en Schmittiaanse (Carl Schmitt) gedachte, auctoritas, non veritas, facit legem: De autoriteit, en niet de waarheid, brengt het recht voort.

Wie de macht en de autoriteit in handen heeft, bepaalt wat het recht is. Niets voor niets sprak de autoriteit, Medvedev, van ‘vredeshandhavers’. De Russische president bepaalt wat het recht en daarmee samenhangende vrede én vredeshandhavers zullen zijn. Die mooi uitziende Medvedev heeft het van Poetin geleerd.

De waarheid als een universeel principe vormt niet de grondslag voor de internationale betrekkingen. Ook zijn Geltungsgründe in internationale betrekkingen niet gebaseerd op waarheid. De legitimiteit wordt niet gevormd door universele rede. Dat hiertoe – universele rede als grondslag – pogingen worden gedaan, doet geen afbreuk aan de internationale politieke realiteit waarin de vrienden en de vijanden continu onder de dreiging van geweld tegenover elkaar komen te staan.

Saakasjvili als een gevolmachtigde soeverein had misschien in de Middeleeuwen met een beroep op de waarheid nog een kans gemaakt. In de moderne tijd is hij simpelweg kansloos. Hij heeft door zijn irreële handelingen zijn volk in gevaar gebracht. Nee, hij heeft hen de dood ingestuurd. Nu staat hij met lege handen: Washington en Brussel kunnen hooguit een diplomatieke missie naar zijn belegerde hoofdstad sturen.

Hij had nooit aansluiting moeten zoeken met het Westen, althans, niet op de manier die hij gekozen heeft. Door onderhandelingen had hij de gunstigste voorwaarden moeten afdwingen voor zijn volk. De president van Georgië heeft gefaald. Binnenkort zal het Georgische volk hem ter verantwoording roepen. Hij kan zich in de toekomst, nadat de doden begraven zijn en de gewonden verzorgd zijn, alleen met list en geweld handhaven. De Georgische democratie was even kortstondig en sterfelijk als haar symbool, de roos. Ook gaat Saakasjvili uit zelfbehoud de vijandschap en haat tegen de Russen cultiveren in de hoop zonder al te veel geweld de gevolmachtigde te blijven van een gebroken papieren soevereine staat.

Ook het Westen moet de verantwoordelijkheid nemen voor een uiterst verkeerd en gevaarlijk beleid dat vanuit Brussel en Washington werd gevoerd. Ze hebben tot nu toe een lichtzinnig spelletje gespeeld met de volkeren in de Kaukasus. Ze wisten al te goed dat niet de waarheid maar de autoriteit de kracht is die het recht laat gelden.

En toch hebben ze de volkeren van Oekraïne tot Georgië aangemoedigd om aansluiting te zoeken bij het Westen. Terwijl ze niet in staat zijn om deze volkeren de nodige economische en militaire protectie te bieden. Daardoor komen deze volkeren tegenover een onverbrekelijke macht alleen te staan. Deze eenzaamheid in het aangezicht van de dood hebben moslims in 1995 in Srebrenica ook ervaren.

Het is de tijd voor een ander, meer realistisch beleid ten aanzien van de Russische invloedsfeer. Uitbreiding van de economische banden moet het ankerpunt van dit beleid zijn. Grootschalige optredens van het Russische leger moeten eindelijk de ogen van de NAVO openen voor de gevaren uit het Oosten. Juist in dit licht moet het raketschildproject van de Amerikanen door het Westen, dus niet door Georgië, serieus worden genomen.

Wanneer Rusland keer op keer toont niet bereid te zijn tot politiek overleg, voorafgaand aan een militair optreden, bewijst dit telkens het latente gevaar uit het orthodoxe Oosten. Ook wij dienen ons door autoriteit te laten leiden.

Reageren kan via nrc.nl/ellian (Reacties worden openbaar na goedkeuring door de redactie.)

Een selectie van eerdere columns van Afshin Ellian is samengevoegd in de essaybundel Allah weet het niet beter, uitgeverij Meulenhoff, ISBN 9789029078559, 17,90 euro.

    • Afshin Ellian