De slag om de meeneemdrinker

Na lang aarzelen gaat de Amerikaanse koffieketen Starbucks in Nederland winkels openen op treinstations. Inmiddels is er volop Nederlandse concurrentie gegroeid.

Sander Voormolen

Eindelijk. De eerste echte vestiging van de wereldleider in meeneemkoffie, het Amerikaanse Starbucks, opent komend voorjaar op Amsterdam Centraal, daarna zullen andere grote stations volgen. Starbucks heeft Utrecht en Leiden genoemd. Starbucks sloot daarvoor een contract met dochterbedrijf Servex van de Nederlandse Spoorwegen dat horecaondernemingen op NS-stations exploiteert. Over het aantal en de precieze locaties van de filialen wordt nog onderhandeld.

Starbucks had lange tijd slechts drie vestigingen in Nederland, alle drie op de luchthaven Schiphol. Groot-Brittannië en Duitsland tellen inmiddels honderden Starbucks-zaken, maar Nederland bleef onderontwikkeld. En dat terwijl Starbucks al ruim vijf jaar een eigen koffiebranderij heeft in het Amsterdamse havengebied, van waaruit het bedrijf al zijn winkels in Europa, Midden-Oosten en Afrika bevoorraadt.

Nederlanders drinken jaarlijks gemiddeld 142 liter koffie. Oorspronkelijk vooral thuis en op het werk, maar steeds vaker doen zij dat ook buiten de deur. Terwijl marktleider Starbucks de kansen liet liggen, sprongen Nederlandse bedrijven in het gat in de markt. Vanaf 1996 bouwden The Coffee Company (22 winkels) en Bagels&Beans (34 winkels), Nederlandse bedrijven die goed naar de Starbucks-formule keken, uiterst succesvolle ketens op met vestigingen door het hele land. Ook Douwe Egberts, met een Nederlands marktaandeel van 55 procent, begon trendy koffiehuisformules, inmiddels op 22 locaties.

De beste plekjes zijn bezet. Vist laatkomer Starbucks nu achter het net? Woordvoerder Carole Pucik van Starbucks denkt van niet. „Er zijn wel concurrenten maar er is genoeg ruimte in de markt”, zegt Pucik. „We zien deze overeenkomst met de NS als een prachtige kans om ons nu ook in Nederland te vestigen.”

Starbucks wordt op de stations de grootste concurrent van Douwe Egberts, die via de 125 verkooppunten van de Kiosk-formule meer dan de helft van de koffieconsumptie op de stations verzorgt. Bovendien ontwikkelt Douwe Egberts ook een luxe koffiewinkelformule voor stations. Op station Amsterdam Bijlmer loopt een proef.

Directeur franchise Alexander de Ronde Bresser van Douwe Egberts: „Starbucks wordt absoluut een stevige concurrent van ons. Het is een sterk merk. Maar het is goed dat de consument straks kan kiezen.”

Douwe Egberts aast op een soortgelijk contract met Servex. Volgens Michiel Jonker, woordvoerder van NS-dochter Servex, is dat nog altijd mogelijk. „Door de komst van Starbucks is Douwe Egberts niet ineens exit. Sterker nog, Douwe Egberts is en blijft een belangrijke partner voor ons. Ons doel is reizigers een zo groot mogelijke keuzemogelijkheid te bieden.” In de contracten is volgens Jonker geen exclusiviteit opgenomen. Filialen van beide ketens kunnen dus straks op hetzelfde station openen.

Ook de koffieketens The Coffee Company en Bagels&Beans vrezen de Amerikaanse concurrentie niet. Per saldo komen er nu meer koffiewinkels en daarom verwacht woordvoerder Jasper Uhlenbusch van The Coffee Company dat „steeds meer Nederlanders deze manier van koffiedrinken zullen gaan waarderen”. Het hing volgens hem al jaren in de lucht dat Starbucks zich ook hier zou vestigen. „Dat heeft iedere keer een golf van rumoer gegeven, maar ondertussen zijn wij gegroeid zonder grote concurrent.”

Volgens Uhlenbusch van The Coffee Company heeft Starbucks voor stations gekozen omdat het zo in één slag een aantal goede locaties kon krijgen. Maar beide Nederlandse koffiebedrijven zien stations niet als beste plek. Uhlenbusch: „Onze grootste successen zijn buurtkoffiehuizen, met vaste klanten, waar mensen langer blijven zitten. Op stations heb je veel meer te maken met passanten.”

„Zelfs als ze ons zouden aanbieden om vestigingen op stations te openen, dan zou ik dat niet doen”, zegt ook directeur Ronald Bakker van Bagels&Beans. „Ik vind dat te commercieel, je belandt dan op het niveau van McDonald’s en Pizzahut. Zoiets kan misschien veel geld opleveren, maar voor mij gaat dan de jeu eraf.”

Bakker noemt het „jammer” dat Starbucks zich nu richt op stations. „Ik denk dat de oorspronkelijke doelstelling van Howard Schulz (de oprichter en directeur van Starbucks, red.) om een Italiaanse koffiebar te creëren, een tweede huiskamer, hier niet gerealiseerd zal worden. Het is een puur commerciële beslissing.”

    • Sander Voormolen