Weifelende Tsvangirai is controle allang kwijt

Regering en oppositie in Zimbabwe worden het maar niet eens over een machtsdeling. Vraag is of oppositieleider Tsvangirai bestand blijft tegen de druk van president Mugabe.

Bram Vermeulen

Een klein incident op de luchthaven van de Zimbabweaanse hoofdstad zei gisteren meer over de voortslepende onderhandelingen tussen oppositie en regering, dan alle persverklaringen van de afgelopen week bij elkaar. Agenten van de geheime dienst namen de paspoorten van oppositieleider Morgan Tsvangirai en twee onderhandelaars van de partij in beslag toen ze de vertrekhal van Harare International binnen liepen. Tsvangirai was op weg naar Zuid-Afrika, waar regionale leiders dit weekend bijeenkomen om over Zimbabwe te praten.

Tsvangirai en zijn collega’s kregen hun paspoorten na een paar uur weer terug. Dat gebeurde na een telefoontje van de Zuid-Afrikaanse president Mbeki, die morgen zijn Afrikaanse collega’s wil overtuigen dat in Zimbabwe het einde van de dictatuur in zicht is. Maar voor de geheime dienst en de legergeneraals blijft Morgan Tsvangirai een naam op een zwarte lijst, niet de winnaar van de verkiezingen eerder dit jaar, laat staan het toekomstig staatshoofd.

Dat blijkt ook uit de snippers informatie die tot nu toe over de onderhandelingen tussen Tsvangirai en zittend president Mugabe naar buiten zijn gekomen. Mugabe blijft volgens het huidige voorstel het uitvoerende staatshoofd. Tsvangirai mag wel premier van Zimbabwe worden, zoals hij graag wil. Maar hij krijgt geen beslissingsbevoegdheid over de departementen die de afgelopen 28 jaar de politiek in Zimbabwe regisseerden: politie, leger, geheime dienst.

Tsvangirai noemde dat voortstel eerder deze week in een brief onacceptabel. „We wisten dat onderhandelingen moeilijk zouden worden maar een uitkomst die niet de wil van het Zimbabweaanse volk vertegenwoordigt, is een ramp voor ons land.” Tsvangirai vroeg om bedenktijd in de hoop zo de regie te houden over de onderhandelingen. Maar alles wijst erop dat hij die controle allang kwijt is.

Op woensdagochtend opende de regeringsgezinde krant de The Herald in chocoladeletters „De deal is rond.” Volgens de spindoctors van de regering had de leider van de splinterfractie van de oppositiepartij MDC, Arthur Mutambara, al ingestemd met de voorstellen die nu op tafel lagen. En daarmee, waarschuwde The Herald, was de mening van Tsvangirai niet langer relevant.

Mutambara ontkende die lezing later en zei dat er zonder een handtekening van alle drie partijen die nu met elkaar onderhandelen, geen deal is. Maar president Mugabe denkt daar anders over. Volgende week wil hij het parlement bij elkaar roepen, voorafgaande aan de vorming van een nieuwe regering. Met de steun van de Mutambara-factie heeft Zanu-PF de meerderheid in het parlement weer terug, die de regeringspartij in maart voor het eerst in 28 jaar verloor.

Mutambara beschreef in een interview deze week de opvallende onzekerheid en twijfel waarmee Tsvangirai meedoet aan de onderhandelingen in het Sheraton Hotel in Harare. „Drie keer zei hij in te stemmen met het voorstel dat op tafel lag. En drie keer bedacht hij zich na overleg met mensen buiten de kamer waar de onderhandelingen worden gevoerd.” De regeringsgezinde kranten wijzen er gretig op dat Tsvangirai voortdurend overlegt met diplomaten van de Britse en Amerikaanse regering. Bronnen op die ambassades bevestigen dat. Mugabes beschuldiging dat Tsvangirai aan het lijntje loopt van het Westen, is niet alleen verkiezingspropaganda.

De levensvatbaarheid van de overgangsregering in Zimbabwe ligt wel in handen van Europese Unie en de Verenigde Staten. Zij beloven een financiële injectie van miljarden euro’s en dollars, mits er werkelijke politieke verandering in Zimbabwe plaatsvindt. De belangrijkste voorwaarde is dat Mugabe de macht afstaat. Het werk van hulporganisaties op het platteland ligt al stil sinds april. De regering wilde na de eerste, verloren, verkiezingsronde niet langer hulpverleners in de dorpen waar kiezers met geweld werden gedwongen Mugabe te kiezen. En buitenlandse donoren weigeren projecten te financieren zolang Mugabe zich staatshoofd noemt. Er is nu zo weinig contant geld voorhanden dat overmakingsbedrijf Western Union uitkeert in bonnen voor gas en benzine.

Er is weinig hoop dat de regeringsleiders van het regionale samenwerkingsverband SADC dit weekend de onderhandelingen zullen redden. De woorden van de Zuid-Afrikaanse president Mbeki, hopend op een politieke erfenis als oplosser van het conflict, leken deze week sterk op die van Mugabe. „Een deal is aanstaande.” Maar dan moet Morgan Tsvangirai alleen nog wel even ophouden zichzelf te zien als winnaar van verkiezingen.

    • Bram Vermeulen