Nooit meer dromen van goud

In zijn laatste finale werd Pieter van den Hoogenband vijfde bij de 100 meter vrij.

Afscheid van de beste Nederlandse zwemmer ooit.

Voor (foto), tijdens en na zijn laatste olympische finale op de 100 meter vrije slag. Pieter van den Hoogenband won tijdens vier Spelen drie keer goud, twee keer zilver en twee keer brons. Foto’s Bas Czerwinski, Reuters 14-08-08, Beijing, China. Pieter van den Hoogeband voor aanvang van zijn finale race op de 100m vrije slag. Foto Bas Czerwinski

In baan 3 van de Waterkubus in Peking kwam gisterochtend om elf minuten voor elf lokale tijd een einde aan het olympische tijdperk van Pieter van den Hoogenband. Met een vijfde plaats in zijn vierde opeenvolgende olympische finale op de 100 meter vrije slag zwaaide de grootste zwemmer uit de Nederlandse geschiedenis vandaag af als olympiër. Bijna drieduizend dagen mocht hij zich olympisch kampioen op het koningsnummer noemen.

Zijn troonsafstand ging gepaard met veel symboliek: de Franse krachtpatser Alain Bernard, de meest uitgesproken vertegenwoordiger van het ‘nieuwe zwemmen’, nam in Peking de titel over die de dertigjarige stilist sinds 20 september 2000 in zijn bezit had gehad.

„Het is een fantastisch avontuur geweest”, zei Van den Hoogenband na zijn laatste olympische race over zijn indrukwekkende loopbaan, die vier Olympische Spelen omvat: Atlanta (1996), Sydney (2000), Athene (2004) en Peking. Hij behaalde drie gouden, twee zilveren en twee bronzen medailles. „Ik heb alles eruit gehaald wat erin zat. Ik ben er ook wel trots op dat ik als eerste in vier achtereenvolgende finales op de 100 vrij heb gestaan.”

Hoeveel respect zijn collega’s voor Van den Hoogenband hebben, werd geïllustreerd door Michael Phelps, tot dusver winnaar van elf gouden olympische medailles. Tijdens de warming-up schoot de Amerikaan de Dutch Dolphin aan. „Hij kwam me succes wensen. Phelps kent ook de historie. Hij hoopte dat ik in mijn queeste zou slagen.”

Van den Hoogenband moet zich, net als zijn al even legendarische voorganger, de Rus Alexander Popov, tevreden stellen met twee en niet drie achtereenvolgende zeges op het koningsnummer van het olympische zwemtoernooi. Typerend voor de sportman Van den Hoogenband was zijn reactie, nadat zijn droom uiteen was gespat in het National Aquatics Centre in Peking. Hij was de eerste die zijn opvolger feliciteerde. Maar buiten beeld smeet hij alles wat binnen handbereik kwam door de kleedkamer. Zo teleurgesteld was hij over het missen van het goud – een zeldzame instelling in de Nederlandse sport, waar een tweede of derde plaats maar al te vaak goed genoeg wordt bevonden.

„Ik ben teleurgesteld”, zei hij even later in de catacomben van het zwemstadion. „Mensen zullen me voor gek verklaren, ze zullen mijn erelijst oprakelen, allemaal leuk en aardig. Maar ik heb mijzelf opgeladen om nog één keertje te exploderen op het meest prestigieuze onderdeel. De aard van het beestje is dat ik voor de winst ging. Ik wil absoluut niet arrogant overkomen, maar ik ging niet voor het brons. Goud was mijn droom.”

‘VdH’, die in zijn twaalf jaar internationale topzwemmers als Alexander Popov, Michael Klim, Ian Thorpe en Michael Phelps versloeg, bereikte zijn successen mede doordat hij meedogenloos keuzes durfde te maken in het belang van zijn zwemcarrière.

Van den Hoogenband zette het Nederlandse zwemmen na de successen van Marcel Wouda nog nadrukkelijker op de kaart, mede door zijn wereldrecords op de 100 en de 200 meter vrij. Dat eerste record (47,84), gezwommen in Sydney, bleef bijna acht jaar overeind. Die race – de techniek van Van den Hoogenband – gold voor alle coaches in wereld jarenlang als de standaard.

Totdat Bernard in maart een nieuw tijdperk inluidde, nota bene in Eindhoven, op een moment dat Van den Hoogenband thuis ziek op bed lag. Een maand eerder was het nieuwe zwempak van Speedo, de LZR Racer, geïntroduceerd. Met name krachtzwemmers op de korte nummers blijken veel baat te hebben bij het pak. Bernard was de eerste die de technische gepolijste Van den Hoogenband achterhaalde, maar in de maanden erna volgden er meer. Zijn wereldrecordtijd uit Sydney was een voorwaarde geworden om door te dringen tot de olympische finale.

Het tekent Van den Hoogenband dat hij er woensdag in Peking, in de halve finale, toch nog één keer in slaagde zijn persoonlijke record aan te scherpen, tot 47,68. Mooi clubrecord, mooi Brabants record, zei hij met een glimlach.

Maar de komst van het nieuwe zwempak wordt nu gezien als de nekslag voor een hele generatie zwemmers die het van hun techniek moesten hebben, Van den Hoogenband voorop. Krachtzwemmers kunnen met het nieuwe pak 100 meter voluit sprinten, waar ze vroeger op de laatste twintig meter ‘volliepen’. „Pieter is nog steeds veruit de snelste zwemmer”, zei zijn coach Jacco Verhaeren gisteren nog eens. Maar bij zwemmen hoort ook starten en keren. Daar ontbeerde hij de laatste jaren steeds vaker explosiviteit. „Maar met het echte, ouderwetse zwemmen kan hij Michael Phelps nog steeds bijbenen.”

Door rugklachten die na ‘Athene’ een herniaoperatie noodzakelijk maakten, kon Van den Hoogenband niet meer de noodzakelijke krachttrainingen doen om het verschil goed te maken. Zijn onderrug is „versleten”, zei hij. „Ik ben begrensd.”

Toen hij gistermorgen na de finale had uitgezwommen, wist Pieter van den Hoogenband het. „Ik weet nu zeker dat dit het maximum van mijn mogelijkheden is. Ik heb mijn hart gevolgd, ik heb geprobeerd mijn droom te laten uitkomen, ik ben van heel ver gekomen. Ik heb genoten. Dat gevoel van opstaan, en een finale 100 vrij te mogen zwemmen. Dat is het mooiste wat er is.” Hij zal het missen. „Het zij zo. Het zwemmen heeft twintig jaar van mijn leven beheerst. Nu ga ik daar een streep onder zetten.”

Heeft Michael Phelps vannacht zijn twaalfde gouden medaille behaald (zijn zesde in Peking)? Kijk op nrcnext.nl/spelen