Irvine Welsh bezoekt de banale wildernis van Miami

Irvine Welsh: Crime. Jonathan Cape, 344 blz. € 19,99

Irvine Welsh: Crime. Jonathan Cape, 344 blz. € 19,99

‘She was a fuckin bairn, ya spastic!’, schreeuwt de Schotse politieagent Ray Lennox tegen zijn politietherapeute als zij hem verzoekt de moord op het ‘bairn’ (kindje) Britney te relativeren. Hij heeft gelijk: de intensiteit waarmee Irvine Welsh deze onheiligste aller misdaden beschrijft, laat hoofdpersoon Ray en de lezer geen ruimte voor relativering. Ray’s leven stond altijd al in het teken van het opsporen van ‘nonces’ – gevangenisjargon voor kinderverkrachters – maar na de moord op Britney is er geen houden meer aan: de antiheld van Crime belandt in een mentale en morele schemerzone en sleurt de lezer tegenstribbelend mee. Want onverdeeld aangenaam is het niet. Welsh’ eerdere werk stond al stijf van de expliciete – en zeer literaire – evocaties van seks, stront, geweld en drugs, maar Crime slaat alles. Niet door de barokke stijl van zijn delirante debuut Trainspotting, want Crime is ongewoon ingetogen, spaarzaam en bedachtzaam. Met eindeloze wandelingen en autoritten door de verkolend hete straten van Miami Beach, monotoon als lijntjespapier, alwaar Ray en zijn verloofde Trudi de Britney-episode tevergeefs proberen te vergeten door het plannen van hun huwelijk. Vluchten helpt niet: Ray raakt in de banale wildernis van Miami de kluts kwijt. Die vervanging van Welsh’ natuurlijke biotoop Edinburgh, met zijn door armoede geteisterde housing schemes, door de geniaal beschreven zinledigheid van de eindeloze winkelcentra van Florida, werkt uitstekend. De met cocaïne besuikerde nacht waarin Ray via clubs en vrouwen in het huis van een slachtoffer van pedofilie belandt, zijn hartvertrappend. Hoeveel mannen heeft ze al bezopen naar deze ijskast zien wankelen om bier te pakken, vraagt Ray zich af over het door seks verwoeste meisje Tianna, als hij zelf bezopen naar de ijskast wankelt.

Terwijl Ray woedend het verleden via het heden poogt te redden, spreekt Welsh hem als alwetend verteller toe met een aangenaam volwassen stem. Gelukkig zijn de oeverloze Schotse dialogen en het geouwehoer over sport gebleven – gek genoeg sterke punten van Welsh’ werk –, maar in de wat strakkere toon van Crime komen de donkere psychologische inzichten nog beter uit de verf dan in eerdere romans. De bedachtzaamheid van Welsh beperkt zich bovendien tot de verteller, want de stem van Ray is ouderwets confronterend: ‘Come oan then, ya cunts!’

    • Robert Gooijer