In file voor een bezoek aan Billy en Börje

Miljoenen Nederlanders komen af op winkels Ikea.

De meubelketen betaalt miljoenen om de capaciteit van toevoerwegen te vergroten.

Wegenbouwers moeten, zoals hier bij Ikea in Amsterdam, samen met gemeenten en de Zweedse meubelketen alles uit de kast halen om de toeloop van auto’s naar de woonwarenhuizen in goede banen te leiden. Foto Hollandse Hoogte Nederland, Noord-Holland, Amsterdam-Zuidoost, 16-04-2008; Bullewijk, diagonaal rechtsonder de Gaasperdammerweg (A9), linksonder McDonald's en Shell benzine staion; middenplan een vestiging van IKEA omgeven door kantoorgebouwen; de de achtergrond de klassieke flats van de Bijlmermeer; MacDonald, MacDonald, MacDonald's Swart Collectie, luchtfoto (25 procent toeslag); foto Siebe Swart/Hollandse Hoogte Hollandse Hoogte

De honderdste Ikea-vestiging wereldwijd werd geopend in Delft. De toestroom van klanten was zo groot, dat de afritten van de A13 helemaal verstopt raakten. Kilometerslange files en twee kop-staartaanrijdingen – geen gewonden – waren het gevolg. Dat was op 19 februari 1992.

Nu, zestien jaar later, is de situatie niet veel anders. Op feestdagen en druilerige zondagen staat het in Delft nog altijd vast bij de afrit naar Ikea. Soms is de drukte zo groot, dat wegbeheerder Rijkswaterstaat de afritten moet sluiten, omdat het te gevaarlijk wordt. Dat gebeurde in december en januari een keer of vijf, zegt Rijkswaterstaat.

Delft staat niet alleen. De gemeente Hengelo kampt sinds de opening van een vestiging van Ikea in 2002 regelmatig met files op de A1 en op de weg Hengelo-Borne. Vorige maand moest Rijkswaterstaat de snelwegafrit sluiten. Ook in Barendrecht moest de afrit een keer dicht. Vreemd is het dus niet dat de bewoners van Leiderdorp grote problemen vrezen nu er binnenkort een Ikea komt, maar de verbreding van de A4 is uitgesteld.

Ikea zit altijd graag dicht bij een snelweg, zegt adjunct-directeur Otto Cazemier van Ikea Nederland. Dat is goed voor de bereikbaarheid én de zichtbaarheid van het bedrijf, zegt hij.

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) becijferde in haar jaarlijkse Mobiliteitsbalans in juni van dit jaar dat de schade van reistijdverlies door files ongeveer 3 miljard euro bedraagt. Het is onduidelijk hoeveel Ikea-files daaraan bijdragen, zegt een woordvoerder van het KiM. „Het is een prachtig fenomeen, maar de kosten van dit soort specifieke files is onbekend. Dat is lastig om uit te zoeken.” Daarnaast zijn deze files vooral op zon- en feestdagen, en dan is er weinig woonwerkverkeer op de weg, stelt het KiM: „De maatschappelijke kosten liggen anders dan op werkdagen.” Ook volgens Rijkswaterstaat is de schade beperkt. „De afsluitingen van de snelweg zijn van korte duur, die zijn te overzien. En files horen erbij. Die heb je bij evenementen ook.”

Tot veel klachten van omwonenden die bijvoorbeeld meer tijd nodig hebben om thuis te komen, leiden deze verkeersproblemen niet, zegt een woordvoerder van de gemeente Delft. „Het hoort er ook beetje bij. Als je bij het strand woont, is het op warme dagen ook druk.” Ook in Hengelo wordt weinig geklaagd. De enigen die balen van de slechtere bereikbaarheid zijn de ondernemers die op hetzelfde terrein zitten, zegt Jan-Dirk Steenbruggen, verkeerskundige van deze gemeente. „Maar die kunnen er zelf wel wat meer aan doen, zoals verkeersregelaars neerzetten. Maar dat kost ze geld.”

Toch proberen ook Ikea-gemeenten wat aan de doorstroming van het verkeer te doen. In Delft werden een gedeelte van de afslag en de kruising onderaan de afslag opnieuw ingericht. Hengelo werkt nu aan plannen om de doorstroming te verbeteren op het bedrijventerrein, waar de Ikea staat. Later moet ook de doorgaande weg Hengelo-Borne worden aangepakt.

De gemeenten dragen zelf veel bij aan de extra kosten die worden veroorzaakt door de goedlopende woonwinkel. Want Ikea is een grote werkgever – die wil je graag binnen je grenzen hebben. „En je moet als gemeente nu eenmaal voor een goede ontsluiting zorgen”, vindt Steenbruggen. Voor Delft geldt nog dat Ikea haar werknemers opleidt in de Delftse vestiging. „De verwachting is dat de binnenstad en de horecaondernemers hiervan zullen profiteren”, zegt de woordvoerder van de gemeente.

Ikea betaalt overigens mee aan de aanpassingen aan het wegennet. Zo bedroegen de kosten in Delft zeven miljoen euro. De gemeente en Rijkswaterstaat legden samen zeven ton op tafel, Ikea betaalde met 6,3 miljoen euro het leeuwendeel. In Haarlem, waar in 2005 een Ikea-filiaal opende, werden het bestaande viaduct verbreed en de verkeerslichten aangepast. Ikea betaalde 3,3 miljoen euro van de benodigde 4 miljoen. Zwolle krijgt naar verwachting in 2010 of 2011 een Ikea-winkel.

Als er aanpassingen aan wegen nodig zijn, gaan beide partijen om de tafel zitten om te bespreken wie bijdraagt. Ook in Hengelo. „Wat dat betreft is het geen verkeerd bedrijf”, meent Steenbruggen. Otto Cazemier van Ikea is voorzichtiger. Een goede bereikbaarheid is belangrijk voor ons, zegt hij, „maar meebetalen aan infrastructuur is geen standaardbeleid. Het is iets dat in de onderhandelingen met gemeenten ter sprake komt. Soms zit het al in de prijs van de grond verdisconteerd.”

Of de infrastructurele aanpassingen voldoende zijn om files op de snelwegen voortaan te voorkomen is de vraag. De wegen moeten het dagelijkse aantal bezoekers kunnen verwerken, zegt Steenbruggen. „Je kan je infrastructuur niet aanpassen aan die paar piekmomenten in een jaar. De vraag is of zo nu en dan filevorming een probleem is.”

In Delft loopt de boel, zelfs met de nieuwe inrichting, op drukke dagen nog steeds vast, zegt de woordvoerder. „Maar dat was voorzien. Infrastructuur ontwerpen op basis van extreem drukke dagen is een utopie. Dan moet je bij wijze van spreken een vierbaans snelweg en een tweebaans afslag aanleggen.” Ze verwacht dat de problemen minder worden als de verbouwing van Ikea – waardoor tijdelijk minder parkeerplaatsen beschikbaar zijn – halverwege 2009 is afgerond.

Otto Cazemier van Ikea zegt zich „te ergeren” aan het feit dat de verkeersproblemen altijd maar aan Ikea worden toegeschreven. „Gemeenten en milieuorganisaties wijzen gelijk naar ons als er overlast is, maar dat is vaak ten onrechte. Neem Hengelo. Daar zijn we maar een van de bedrijven op een groot terrein. Er zitten bijvoorbeeld ook de BCC, Mediamarkt, Praxis, en McDonald’s. Die trekken ook veel verkeer aan.”

    • Oscar Vermeer