Hoge prijs voor verantwoording

Kamerlid Duyvendak (GroenLinks) trad gisteren af. Zijn verantwoording over zijn actieverleden werd een onhoudbare kwestie.

Wijnand Duyvendak met naast zich fractievoorzitter Femke Halsema van GroenLinks op de persconferentie waar hij bekendmaakt terug te treden als Kamerlid. Foto WFA WFA52:DUYVENDAK:DEN HAAG;14AUG2008- Wijnand Duyvendak en Femke Halsema tijdens de Persconferentie in de Tweede Kamer Donderdag avond waar zij bekendmaakte dat Duyvendak zich terug trekt als Tweede Kamerlid. WFA/pnh/str. Phil Nijhuis WFA WFA

Gisterochtend had Wijnand Duyvendak, toen nog Kamerlid voor GroenLinks, het hoofd nog niet in de schoot gelegd. Maar, zo voorspelde hij: „Het wordt wel zwaar.” Die ochtend waren er wéér nieuwe berichten over zijn actieverleden gepubliceerd. Hij zou indirect betrokken zijn geweest bij bedreiging van ambtenaren. Duyvendak wilde zich nog steeds verdedigen. Maar op dat moment had hij al een open brief ontvangen van oud-topambtenaar George Verberg. Die verweet hem verantwoordelijk te zijn voor bedreiging van zijn gezin en poging tot brandstichting in zijn woning in 1985. Verberg vertelde het later die middag ook nog eens aan deze krant.

Dan gaat het hard. Rond vier uur ’s middags beslist Duyvendak. De golf aan negatieve publiciteit is te veel geworden, zijn positie onhoudbaar, de schade voor de partij te groot. Hij licht partijgenoten in: ik leg mijn functie neer. Duyvendak krijgt steun voor zijn besluit: de mensen om hem heen vinden het dus het beste dat hij vertrekt. Of zoals partijvoorzitter Henk Nijhof vanochtend zegt: „Het is een nare hobbel voor Wijnand, maar er is meer dan Wijnand.” Om half acht houdt Duyvendak, met aan zijn zijde fractievoorzitter Femke Halsema, een persconferentie. „Ik heb altijd geweten dat verantwoorden kwetsbaar maakt”, zegt hij. „Ik kan me beter verdedigen als ik mijn functie van Kamerlid neerleg. Dan heb ik mijn handen vrij om me te verzetten tegen een beeld.”

Maar het is de vraag of GroenLinks met deze radicale stap uit de problemen is. Prominente partijleden laten vanmorgen al kritiek horen. Europarlementariër Joost Lagendijk zegt de manier waarop gediscussieerd wordt te betreuren. „Het lijkt wel alsof de hele jaren tachtig in de schoenen van Duyvendak worden geschoven. Daar heb ik heel veel moeite mee. Van mij had hij niet hoeven te vertrekken”. En oud-senator Leo Platvoet: „We zitten nu in een fase van ultieme politieke correctheid.”

GroenLinks-leider Femke Halsema zei tijdens de persconferentie dat ze het effect van de affaire-Duyvendak nog niet kan overzien.

Vervolg Duyvendak: pagina 3

Meer dan een incident

Ze benadrukte respect te hebben voor zijn besluit, dat hij zelf had genomen. „Hij is altijd heel openhartig geweest over zijn verleden. Dat is uitzonderlijk voor zijn generatie. Ik hoop dat anderen hem zullen volgen.”

Maar niet iedereen zal het daar mee eens zijn. „Er zijn veel GroenLinksers die zich niet herkennen in de manier waarop de democratie en de regels verabsoluteerd worden”, zegt Platvoet.

GroenLinks werd vorige week steeds verder in de beerput gezogen waartoe ‘de kwestie-Duyvendak’ zich meer en meer ontwikkelde. De openbare boetedoening van Duyvendak over zijn actieverleden en de publieke schrobbering van Halsema vorige week („Wijnand heeft de partij beschadigd”) waren niet genoeg om het lont uit het kruitvat te halen. Langzaam maar zeker werd het persoonlijke mea culpa van Duyvendak een zaak van de hele partij. Het beeld van een gezichtsbepalend Kamerlid dat, verjaard of niet, strafbare feiten pleegt en mensen indirect bedreigt, was moeilijk te corrigeren. Bovendien ontstond er binnen GroenLinks juist een andere dynamiek. Een deel van de achterban heeft traditioneel veel affiniteit met het voeren van buitenparlementaire acties. Sympathisanten en partijleden verweten Duyvendak juist te veel afstand te nemen van zijn actieverleden. En, zo was als kritisch geluid in die kringen te horen, wanneer is een actie eigenlijk buitenwettelijk? Zijn er geen argumenten die rechtvaardigen dat je af en toe illegale handelingen pleegt ten dienste van het grotere ideaal? En past dat niet juist beter bij GroenLinks dan het imago van een weliswaar linkse, maar toch vooral wat elitaire grachtengordelpartij?

Zo is de kwestie-Duyvendak meer dan een incident. Het zet óók de schijnwerpers op een vraag die al langer binnen GroenLinks leeft: wat voor beweging willen wij eigenlijk zijn? In het politieke landschap speelt de partij, met zeven zetels in de Kamer, een marginale rol. GroenLinks koos bewust om na de verkiezingen niet te regeren en zit nu in de oppositie tussen de grotere linkse zusjes SP (25 zetels) en regeringspartij PvdA (33 zetels). Ondertussen loopt een deel van het links-liberale electoraat, een vijver waarin GroenLinks traditioneel ook vist, naar het in de peiling sterk groeiende D66. Halsema probeerde recentelijk de aandacht te vergroten met bijvoorbeeld een Manifest tegen de consumptiemaatschappij. En binnenkort publiceert ze een boek met een bredere toekomstvisie. Binnen die strategie en vlak voor de opening van het nieuwe politieke jaar, was er voor een doorziekende interne affaire natuurlijk geen plaats.

Openbare verantwoording afleggen over je actieverleden kan een hoge prijs hebben. Duyvendak weet er inmiddels alles van. Of hij terugkeert in de politiek, kan hij nog niet overzien. Wezenlijker is de vraag of GroenLinks gelouterd uit de affaire zal komen en of iedereen in de partij wel zo tevreden is hoe de politiek leider met de affaire-Duyvendak is omgegaan. Vanochtend waren al de eerste kritische geluiden op te tekenen. „Halsema trekt de lijn op dit moment te scherp door alle illegale acties te verwerpen”, zegt Europarlementariër Lagendijk. En Leo Platvoet heeft het over „een veel te rigide lijn”. Waarmee duidelijk wordt dat het aftreden van Duyvendak een vliegwiel kan zijn voor de discussie binnen GroenLinks over ontwikkeling, bestaansrecht en leiderschap van de partij.

    • Herman Staal
    • Joost Oranje