Hoe onschendbaar is premier Balkenende?

Onlangs heeft de Italiaanse Senaat een wet aangenomen die premier Berlusconi onschendbaar maakt – ondanks een omkoopschandaal. „Hoe zit dat met onze eigen premier Balkenende?”, vraagt lezer Tjerk Sijbesma.

In Nederland is alleen het staatshoofd, de koning of koningin, onschendbaar, zegt Tijn Kortmann, hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „De Koning kan überhaupt niet in juridische procedures betrokken worden, zelfs niet als hij bij wijze van spreken iemand omver rijdt.”

Daarnaast bestaat er zoiets als ‘immuniteit’. „Die is veel beperkter. Hij geldt voor Kamerleden, ministers, staatsecretarissen, en anderen die aan de beraadslaging van de Kamer deelnemen. Bijvoorbeeld een regeringscommissaris die in de Kamer een minister helpt een wetsvoorstel te verdedigen. Je bent immuun voor wat je in de vergadering zegt, en wat je ‘schriftelijk overlegt’.”

Buiten de Kamer is vervolging wel mogelijk. Kamerlid Leen van Dijke van de ChristenUnie bijvoorbeeld werd in 1998 door de rechtbank veroordeeld voor discriminerende uitspraken over homoseksuelen in een interview. In hoger beroep werd Van Dijke later vrijgesproken.

In sommige landen gaat de regeling verder. Zo kan een parlementslid in Frankrijk alleen worden vervolgd met toestemming van het parlement. En in Italië kan Berlusconi nu tijdens zijn ambtstermijn juridisch niet worden vervolgd – overigens net als de president en voorzitters van de Kamer en Senaat.

Het verschijnsel immuniteit stamt uit de tijd van de opkomst van parlementen, legt Kortmann uit. „Parlementariërs moesten met de koning kunnen ruziën over bijvoorbeeld belastingen. Immuniteit is ingevoerd om te voorkomen dat de koning lui met wie hij het niet eens was in de bak liet smijten.”

Vandaag de dag is die functie wat minder belangrijk. „Ik zie de koningin nog niet zo snel met lieden met hellebaarden bij een Kamerlid op de stoep staan”, zegt Kortmann. „De regeling is er om te zorgen voor een open debat.”

Ewout Lamé

    • Ewout Lamé