Hij kon zich de haren uit het hoofd trekken

Een bekentenis die pas na een week nieuws werd, leidde uiteindelijk tot het vertrek van een klimaatactivist uit de politiek.

Wijnand Duyvendak (midden) loopt samen met Femke Halsema in het gebouw van de Tweede Kamer naar de persconferentie waar hij zijn terugtreden als Kamerlid bekend zal maken, gisteravond. Foto WFA WFA53:DUYVENDAK:DEN HAAG;14AUG2008- Wijnand Duyvendak en Femke Halsema tijdens de Persconferentie in de Tweede Kamer Donderdag avond waar zij bekendmaakte dat Duyvendak zich terug trekt als Tweede Kamerlid. WFA/pnh/str. Phil Nijhuis WFA WFA

Dinsdagmiddag 29 juli stuurt de uitgever van Wijnand Duyvendak een persbericht. „Mijn eerste milieuactie vlakbij het Binnenhof was een inbraak in het ministerie van Economische Zaken, in 1985.” De buitgemaakte plannen voor nieuwe kerncentrales slaan in als een bom. „Minister Van Aardenne kwam in het nauw. Niemand heeft ooit geweten wie er in deze actiegroep zaten.”

De aankondiging van het boek Klimaatactivist in de politiek krijgt geen aandacht in de media. Een week lang is het stil, ook in komkommertijd.

Dan volgt opnieuw een persbericht, ditmaal van het Tweede Kamerlid zelf. Het is een uitnodiging voor de boekpresentatie met een kleine toevoeging aan de inbraakactie: „Het was een groot succes.”

Elsevier zet het bericht op zijn website, de dag erop schenken alle landelijke kranten aandacht aan de biecht van Duyvendak. Een parlementariër die op een ministerie inbrak, dat is opmerkelijk. En misschien nog opmerkelijker: waarom ontkende Duyvendak eerder, in een interview in 1996 met Het Parool, expliciet directe betrokkenheid bij deze inbraak?

Dat was om kompanen te beschermen, de inbraak was nog niet verjaard, zegt Duyvendak. Hij wil niet ingaan op verdere vragen, want dat zal hij doen bij de presentatie van zijn boek. Maar de controle over zijn boekpromotie is hij dan al kwijt. Kamerleden plaatsen vraagtekens bij zijn geloofwaardigheid. In een verklaring stelt GroenLinks-leider Femke Halsema zich vierkant achter Duyvendak op.

Op 7 augustus legt Duyvendak bij Nova uit dat er iets grondigs mis is gegaan met de aankondiging van zijn boek. Neen, hij koketteert niet met zijn actieverleden. Hij neemt er juist afstand van. Hij kan zich de haren wel uit het hoofd trekken dat hij zulke citaten zonder context de wereld instuurde. Want het ging hem juist om het afleggen van rekenschap over zijn actieverleden, om zijn evolutie van denkbeelden, zijn voortschrijdend inzicht dat de politiek de beste weg is om dingen te veranderen.

Een democratisch geluid, maar er wordt getwijfeld aan het excuusgehalte van Duyvendak. Verontschuldigingen komen slechts moeizaam over zijn lippen. De parlementariër wijst zijn inbraken af omdat anti-democratische middelen minder effectief zijn, niet omdat ze verwerpelijk zouden zijn. Websites als Geenstijl en Elsevier voeren de druk op. Politiefoto’s van een arrestatie van Duyvendak circuleren op blogs, net als epistels uit het midden van de jaren tachtig van actieblad Bluf!, waarvan Duyvendak een toonaangevend redacteur was. De geruchtenmachine over nooit bewezen betrokkenheid bij gewelddadige acties van RaRa gaat weer draaien, net als dat twaalf jaar geleden gebeurde. Op 8 augustus verandert ook de toon van GroenLinks. Halsema haalt uit naar haar collega. Hij heeft de partij schade berokkend.

Voormalig topambtenaar George Verberg stuurt op 12 augustus een open brief aan Wijnand Duyvendak. „Herinnert U zich nog uitgave Bluf nr 178 dd 11 juli 1985, waarin in een artikel met de namen, privé telefoonnummers en de vakantiedata van de “kernenergie-ambtenaren” wordt opgeroepen de rust te verstoren van deze ambtenaren?”, schrijft hij. „U heeft succes gehad met Uw oproep tot het terroriseren. In mijn toenmalige woonhuis is een poging tot brandstichting gedaan door in petroleum gedrenkte en in brand gestoken lappen door de brievenbussleuf in mijn voordeur te duwen.”

Het is een brief met grote gevolgen. Duyvendak is geschokt. Dit heeft hij nooit geweten, zegt hij. 36 uur na ontvangst van Verbergs brief besluit hij terug te treden. Hij kan als Kamerlid niet vechten tegen het beeld dat er leeft.

De Kamer verliest een parlementariër, die door bewindslieden werd gevreesd om zijn dossierkennis en zijn vasthoudendheid. Voor GroenLinks is hij hét milieugezicht. En ook op grote dossiers als Schiphol, hsl of ov-chipkaart was Duyvendak prominent aanwezig. Zes jaar na zijn debuut was Duyvendak op veel terreinen een ‘geheugen’ van de Tweede Kamer.

Dat kon hij goed gebruiken in zijn strijd voor een beter klimaat – dat wat eigenlijk centraal staat in zijn boek. Hij kwam tot de conclusie dat de politiek dé weg is om dingen te veranderen. Maar de manier waarop hij zich wilde verantwoorden voor zijn anti-democratische verleden resulteert juist in een voorlopig eind aan zijn democratische heden.

Lees de brief van Verberg op nrc.nl/binnenland