‘We hopen maar dat mensen boeken blijven kopen’

Foyles is een begrip in Londen. Ruim een eeuw na de oprichting in 1903 is deze boekhandel nog altijd fier onafhankelijk. Maar de vraag is: voor hoe lang nog?

Foyles Boekhandel aan Charing Cross Road Foto Alex MacNaughton Foyles bookshop, Charing Cross Road, London, Britain MacNaughton, Alex

‘Foyles for books’, luidt de summiere tekst op een uithangbord met rode letters boven de grote winkel aan Charing Cross Road in het centrum van Londen. Maar Foyles is niet zomaar een boekenzaak. Het is een literair instituut en al decennia lang een baken voor boekenliefhebbers, uitgevers en schrijvers.

Schrijvers als George Bernard Shaw, Henry Miller en Ian Fleming kwamen er graag, om andermans boeken te kopen of uit eigen werk voor te dragen. Andere beroemdheden plaatsten er hun bestellingen. Winston Churchill bij voorbeeld, maar ook de Libische leider Gaddafi. Deze bestelde een keer voor maar liefst 500.000 pond aan boeken. Het geld werd onder meer besteed aan spionagethrillers van John le Carré. „Een betrouwbare klant, niet als sommige andere leiders met wie ik te maken heb gehad”, zei Christina Foyle, die de zaak destijds leidde, goedkeurend.

Ruim een eeuw na zijn oprichting in 1903 is Foyles nog altijd fier onafhankelijk, als een van de laatste grote boekwinkels in een tijdperk dat wordt beheerst door ketens als Waterstone’s en Borders. Maar intern vond er dit voorjaar een kleine aardverschuiving plaats. Voor het eerst is de dagelijkse leiding in handen van mensen gekomen die niet tot de familie behoren.

Christopher Foyle en zijn neef Bill Samuel, beiden kleinzoons van William Foyle, een van de twee oprichters van de winkel, hebben hun managementtaken grotendeels neergelegd. Topman is nu Sam Husain, op zijn beurt een ver familielid van schrijver Salman Rushdie. De zaak blijft echter eigendom van de familie. Christopher Foyle bezit 55 procent van de aandelen.

Met zijn labyrint aan vertrekken en trappen is Foyles intiemer dan het massale boekenwarenhuis van concurrent Waterstone’s aan Piccadilly. Grote troef van Foyles is vanouds het enorme assortiment. „We hebben 200.000 titels”, zegt Husain. „Als je een boek hier niet kunt krijgen, is de kans niet groot dat je het ergens anders vindt.”

Wie de vijf etages afstruint, stuit onder meer op vier kasten over vechtsporten, planken vol over geotechniek, een afdeling literaire biografieën, drie kasten boeddhisme en op de muziekafdeling een aparte lade met partituren voor de triosonates van Arcangelo Corelli. Wie wil, kan Harry Potter in het Urdu krijgen of Virginia Woolf in het Albanees.

De betekenis van Foyles voor de intellectuele ontwikkeling van Groot-Brittannië is groot geweest. William Foyle zette in 1934 Foyles Libraries op. In 3.000 bibliotheken konden mensen tegen het luttele bedrag van twee penny’s boeken lenen. Het was een revolutie op zakformaat, omdat het lidmaatschap van bibliotheken tot dan goeddeels was voorbehouden aan bemiddelde burgers. Tot de ‘democratisering’ van het boek droegen voorts de door William Foyle eind jaren 30 opgerichte boekenclubs bij. Op hun hoogtepunt telden die 500.000 leden.

Voor de familie was literaire faam bijzaak. „Foyles mag synoniem zijn met boeken en boekenliefhebbers,” zegt Christopher Foyle (65) vanuit zijn nieuwe woonplaats Monaco, „maar het is ons begonnen om de boekenverkoop. Als er geen geld wordt verdiend, houdt het op.”

Het was vaak moeilijk de zaak rendabel te houden. Vooral in de nadagen van Christina’s excentrieke bewind, in de jaren 80 en 90, holde de omzet achteruit. Foyles was toen een hoogst curieuze zaak, waar de boeken waren gerangschikt naar uitgever. Klanten moesten langs drie afzonderlijke loketten om eerst een rekening te krijgen, dan te betalen en vervolgens hun boeken af te halen. Ze werden bediend door snibbige dames op leeftijd, die geen benul hadden van boeken. Bestellingen aannemen per telefoon wees Christina als gevaarlijke nieuwlichterij van de hand.

Pas onder haar neef Christopher, die de zaak na haar dood in 1999 voortzette, werd de neergang gestuit door een ingrijpende modernisering. Niet alleen ziet de zaak er aantrekkelijker uit, het personeel is ook toeschietelijker en zorgvuldig getraind.

De laatste jaren waagt Foyles zich bovendien buiten Charing Cross Road. Er is een bescheiden vestiging gekomen op de zuidoever van de Theems en op het gerenoveerde St Pancras Station. Er zijn plannen voor nog enkele zaken in Londen.

De toekomst blijft onzeker, mede door de concurrentie van webwinkels als Amazon. Vooral wetenschappelijke boeken worden er al vaak via internet besteld. Foyles, vanouds bekend om zijn sterke medische afdeling, probeert studenten aan zich te binden door ook stethoscopen, bloeddrukmeters en witte jassen te verkopen.

„We moeten zorgen dat Foyles de aangewezen bestemming blijft voor boekenliefhebbers”, meent de nieuwe topman Sam Husain. „Daarom blijven we ook evenementen organiseren en willen we onze coffeeshop uitbreiden.” Daarnaast probeert Foyles met enig succes kortingen te bedingen bij uitgeverijen.

Christopher Foyle maakt zich meer zorgen. „Het zijn moeilijke tijden. Je kunt alleen maar hopen dat er op den duur voldoende mensen overblijven die graag in boeken bladeren en die dan ook kopen. Ik heb geen idee hoe dit afloopt.”

    • Floris van Straaten