Volgend jaar zijn ze echt op tijd

Veel ouders in Amsterdam sturen hun kind rustig een weekje later naar school. De één laat niks horen, de ander meldt dat de auto het begaf. Overuren voor de leerplichtambtenaar.

Waar is het Poolse meisje dat vandaag voor het eerst naar school zou komen? „Waarschijnlijk is ze gewoon met haar moeder mee terug naar Polen”, zegt directeur Ellen Koops van de Amsterdamse basisschool De Scholekster. „Ik heb de moeder gemaild, maar geen antwoord gekregen. Ik maak me een beetje zorgen.”

Leerplichtambtenaar Paulien Hilhorst knikt begrijpend: „We hebben vaker zoiets bij de hand gehad. Heb je verder nog afwezigen?” Koops: „Een broer en een zus die allebei tegelijkertijd ziek zijn – dat is altijd een beetje verdacht.” Koops kijkt in haar aantekeningen. „En een kind dat zonder bericht is weggebleven. Bij de speciale basisschool, waar het broertje op zit, heeft een oom gemeld dat de familie op de terugweg autopech in Spanje heeft gekregen. Maar waarom belt de familie niet even met mij?”

Het Amsterdamse Bureau Leerplicht Plus houdt deze week, waarin het noorden van Nederland weer naar school gaat, een actie tegen het ‘luxeverzuim’. Dus tegen ouders die hun kinderen buiten de schoolvakanties op reis nemen, omdat dan de tickets goedkoper zijn of omdat de zes weken niet genoeg zijn om alle familieleden in het thuisland te bezoeken. „Maar een kind dat te laat komt, begint het schooljaar heel slecht”, zegt schooldirecteur Koops.

Leerplichtambtenaren bellen of bezoeken scholen om te horen welke kinderen zonder een geldige reden afwezig zijn. Op 96 basisscholen waren op de eerste dag 565 leerlingen afwezig. Ongeveer de helft (291) is zonder reden afwezig. De andere helft heeft wel een reden, zoals ziekte (de meest voorkomende reden), vertraagde vluchten, autopech of ongeluk en familieomstandigheden.

Het is een vriendelijke actie, waarbij de leerplichtambtenaren pennen uitdelen met de tekst ‘school begint voor ieder kind’. Het is ook een harde actie, want de afwezigen worden vaak meteen thuis opgezocht – op de eerste dag al 27 gezinnen. De ouders krijgen de oproep zich te melden en riskeren een boete van 50 euro per kind per dag. De afgelopen twee jaar kreeg een op de vijf een boete.

De familie met autopech heeft dus wat uit te leggen. Hilhorst: „Ze zullen in elk geval een rekening van de garage moeten laten zien.” Als de verklaringen niet voldoende overtuigend zijn, gaat het dossier naar het Openbaar Ministerie en komen de de ouders mogelijk voor de rechter. Het verzuim is namelijk slecht voor zwakke leerlingen, terwijl veel afwezigen een klas ontwrichten. Verzuim is bovendien een signaal dat het niet goed gaat.

Zoals het geval waar Willem Dooper, een collega van Hilhorst, op is gestuit: „Ik ben op huisbezoek geweest bij een jongen die er niet was. Een oudere broer zei heel onwillig dat de familie eind deze week pas terug komt uit Marokko.” Dooper zet zijn computer aan: „Kijk een bolletje, die familie is vorig jaar ook niet op tijd op school gekomen. Dat is toch zorgelijk. Dat wordt misschien een zorgmelding.”

Een zorgmelding betekent dat de hulpverlening wordt ingeschakeld. „Ik heb wel meegemaakt dat een kind na mijn melding meteen goed werd begeleid. Met dat kind gaat het nu goed”, zegt Dooper: „Daar doe je het voor.” Dooper heeft een huisbezoek afgelegd bij een gezin dat al heel lang hulp krijgt: „Surinaamse moeder met vijf kinderen. Schat van een vrouw, maar nogal naïef.”

Het jongetje van zeven is nog bij zijn vader in Paramaribo, waar hij de vakantie heeft doorgebracht. De jongen komt deze week pas terug. „‘Wordt het weer een boete?”, vroeg ze mij. Ja, waarschijnlijk wel, maar ik vind eigenlijk dat vader die zou moeten betalen.”

Boetes helpen vaak wel, zegt Dooper, die werkt in stadsdeel Oud-Zuid. „Toen ik hier 18 jaar geleden begon, waren er op de 8 scholen 150 kinderen na de vakantie afwezig. Ik heb dat toen meteen aangepakt met boetes en het jaar erna waren het er nog maar vijftien. Sindsdien ligt het aantal elk jaar onder de tien, maar het begint de laatste tijd weer toe te nemen. Wonderlijk. Ik denk dat er weer nieuwe families zijn gekomen die de regels moeten leren.”

In sommige delen van Oud-Zuid wonen veel immigranten en staan gemengde scholen. Toch zijn de luxe-verzuimers niet alleen allochtoon. Leerplichtambtenaren kennen de pieken. In de zomer domineren inderdaad de Turken en Marokkanen die hun thuisland bezoeken. Rond de Kerst is er een piek van Surinamers die wat eerder naar Paramaribo vliegen, terwijl rond de voorjaarsvakantie de autochtonen graag wat langer op wintersport gaan.

Dooper bekijkt de lijst afwezigen en toont een fax: „Dit hebben we vanmorgen binnengekregen.” Leest voor: „Helaas wij niet op tijd komen kunnen.” Het kind is onderweg in Spanje ziek geworden. Dooper wijst op de doktersverklaring met het Arabische schrift: „Die is zo te zien opgemaakt in een dorpje in Marokko. Maar voor het Openbaar Ministerie is het genoeg”. Leest verder: „Volgend jaar wij echt op tijd”. Dooper: „Maar dan ook echt op tijd.”

Geconstateerd schoolverzuim neemt fors toe NRC 140808 / RB / Bron: Leerplicht
    • Karel Berkhout