Nu de btw verhogen is dwaasheid

De Nederlandse economie staat aan de rand van de afgrond. Fiscale voorzichtigheid kan ernstige gevolgen hebben, stelt Melvyn Krauss. Kijk maar naar Duitsland.

Nu de btw verhogen is kwaadheid Tekening Siegfried Woldhek Woldhek, Siegfried

Van alle landen in de eurozone, misschien met uitzondering van Duitsland, is Nederland het meest tegen inflatie gekant – en met reden. De Nederlanders hebben miljarden in pensioenen belegd. Ernstige inflatie kan een aanzienlijk deel van hun reële waarde tenietdoen.

Daarom is het plan van de regering om op 1 januari 2009 de btw van 19 tot 20 procent te verhogen zo verkeerd.

Als de regering aan haar plan vasthoudt, zal de inflatie in Nederland naar verwachting om minstens twee redenen oplopen.

De eerste is de rechtstreekse stijging van de consumentenprijzen ten gevolge van de belastingverhoging. De tweede is de verwachte reactie van de Nederlandse vakbonden dat de belastingverhoging gecompenseerd moet worden.

Maar de vakbonden laten doorschemeren dat hun looneisen in de volgende loonronde gematigd zullen blijven als de regering haar voorgenomen tariefstijging uitstelt. Bravo. Dat is nu de kern van het hele poldermodel.

De regering moet de vakbonden aanmoedigen om brave „inflatieburgers” te zijn door zelf een brave inflatieburger te zijn en de voorgenomen belastingverhoging voor onbepaalde tijd uit te stellen.

In normale tijden zou het een goed idee zijn om het werknemersdeel van de werkloosheidspremie te schrappen en de misgelopen opbrengst te compenseren met een btw-verhoging. Maar dit zijn verre van normale tijden. Juist voor een btw-verhoging kon de timing van de regering eigenlijk niet slechter zijn.

Het inflatiepeil in Nederland is op het ogenblik onaanvaardbaar hoog – 3,2 procent in juli. Het is onder die omstandigheden maatschappelijk niet verantwoord dat de overheid het inflatiecijfer nog hoger maakt. Het CBS raamt de inflatiestijging ten gevolge van de btw op 0,5 procent, maar dat is waarschijnlijk een onderschatting, omdat daarbij geen rekening wordt gehouden met de verwachte reactie op de belastingverhoging van alle sociale partners.

Vergeet niet dat de sociale fondsen ter bekostiging van de werkloosheidsuitkeringen op het ogenblik een overschot laten zien, iets wat ook geldt voor de overheidsbegroting als geheel (het CPB schat dat het totale begrotingsoverschot zal stijgen van 1,2 procent van het bruto nationaal product in 2008 tot 1,8 procent in 2009).

De regering kan de afschaffing van het werknemersdeel van de werkloosheidspremie (op zichzelf een goed idee, omdat het de loonkosten zal verlagen en meer werkgelegenheid zal scheppen) dan ook zelf bekostigen zonder de btw te verhogen – en zonder het verwijt van fiscale onverantwoordelijkheid over zich af te roepen.

De timing van de regering om de btw te verhogen is ook slecht, omdat de groei van de Nederlandse economie snel daalt, terwijl de inflatie zich tegelijkertijd op een ongemakkelijk hoog peil bevindt.

Dit heeft drie oorzaken.

Ten eerste hebben we te maken met de normale cyclische krimp na een expansie.

Ten tweede leidt de hoge energieprijs tot structurele veranderingen die op korte tot middellange termijn pijnlijk zullen zijn.

En ten slotte is er de financiële crisis, die blijkbaar nog veel meer schade zal moeten aanrichten voordat ze geheel is uitgewoed.

De Nederlandse economie zal dan ook nog wel enige tijd onder hevige druk blijven staan. Waarom zouden we die druk dan nog verhogen met meer belasting? Vooral op een tijdstip dat de overheidsbegroting al een overschot laat zien? Dat is geen voorzichtigheid – dat is dwaasheid.

Nederland zou naar zijn oosterburen moeten kijken om te zien hoe fiscale voorzichtigheid – in een geval dat het volstrekt gerechtvaardigd was – ernstige economische kosten met zich mee kan brengen.

In januari 2007 verhoogde de Duitse regering de btw met het loffelijke doel het toenmalige Duitse begrotingstekort te verlagen. Maar de Duitse consumptie heeft zich nooit meer van de fiscale voorzichtigheid van bondskanselier Angela Merkel hersteld.

De hoop, en de brede verwachting, was dat het gat dat zou vallen als de Duitse exporthausse zou afvlakken, gevuld zou worden door de binnenlandse consumptie. Dat is niet gebeurd, deels doordat het negatieve effect van de btw-verhoging bleef naijlen.

Natuurlijk is het Duitse begrotingstekort weer verdwenen – maar dit geldt ook voor de Duitse economische groei. Een maatregel die was ingegeven door fiscale voorzichtigheid bleek economisch onvoorzichtig.

Ook de Europese Centrale Bank (ECB) heeft er belang bij om te weten of de Nederlandse regering vasthoudt aan de voorgenomen verhoging van het belastingtarief.

ECB-president Jean-Claude Trichet heeft uit angst voor een loon-prijsspiraal de lidstaten opgeroepen om tijdens deze inflatiecrisis geen indirecte belastingen als de btw te verhogen. De Nederlandse regering zou de ECB in haar strijd tegen de inflatie volledig moeten steunen. Wil premier Balkenende de ECB wederom tot een verhoging van de rentetarieven dwingen?

Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank (DNB) en lid van de raad van bestuur van de ECB, heeft de regering aangeraden de btw-verhoging uit te stellen. Wellink is een redelijk en evenwichtig persoon, de regering zou er verstandig aan doen naar hem te luisteren.

Den Haag kan natuurlijk tegenwerpen dat het zal moeten bezuinigen als het de tariefstijging uitstelt – maar dat hoeft niet per se in de huidige situatie waarin de economie aan de rand van de afgrond staat.

De bestedingen hoeven niet omlaag – en mogen ook niet omlaag. De Nederlandse ‘eerste hulp’-economie zou op dit moment wel een zekere fiscale prikkel kunnen gebruiken, vooral van het soort dat de inflatie beperkt. Daarvoor dienen tenslotte begrotingsoverschotten – ter bescherming tegen noodsituaties.

De regering mag het land niet het slachtoffer laten worden van een blinde fiscale voorzichtigheid. Ze behoort de btw-verhoging voor onbepaalde tijd uit te stellen.

Melvyn Krauss is verbonden aan het Hoover-instituut van de Stanford-universiteit.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Fiscale voorzichtigheid

In het artikel Nu btw verhogen is dwaasheid (14 augustus, pagina 7) wordt een paar keer gesproken over „fiscale voorzichtigheid ”, een vertaling van het Engelse „fiscal prudence”. Om verwarring te voorkomen kan dat het best gelezen worden als „voorzichtig begrotingsbeleid”.

    • Melvyn Krauss