Kans op recessie in Nederland flink vergroot

De economische groei in Nederland is stilgevallen. Het kabinet zal er dus waarschijnlijk niet aan toekomen na jaren van ‘zuur’, volgend jaar het beloofde ‘zoet’ te serveren.

Het kabinet moest vanmorgen op de tweede dag van de begrotingsbesprekingen even slikken. De Nederlandse economie blijkt met een nulgroei in het tweede kwartaal van dit jaar plotsklaps te zijn gestagneerd. Daarmee is de kans op een recessie – en dus tegenvallende inkomsten voor de overheid – wel heel dichtbij gekomen.

Al in april waarschuwde minister Wouter Bos van Financiën (PvdA) dat „alertheid” geboden is. Hij noemde de hoge koers van de euro, de hoge olieprijs en de crisis in de financiële wereld als „formidabele risico’s”.

Aanvankelijk had Nederland begin dit jaar de economische wind nog flink in de rug. Na de 3,5 procent groei van het bruto binnenlands product in 2007, groeide de economie in het eerste kwartaal nog behoorlijk. Maar in het tweede kwartaal nam het bbp niet meer toe ten opzichte van het eerste kwartaal, blijkt uit de nieuwste cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vanmorgen heeft bekendgemaakt.

De internationale economische problemen beginnen behoorlijk op Nederland terug te slaan. Het Centraal Planbureau (CPB) voorzag in het voorjaar al een „forse groeivertraging” voor 2008. Die komt nu iets eerder en iets harder aan dan het CPB had vermoed.

Het Planbureau heeft zijn verwachtingen voor volgend jaar vorige week dan ook bijgesteld met het oog op de kabinetsbesprekingen over de Rijksbegroting voor 2009 die in volle gang zijn. Het CPB voorziet voor volgend jaar een magere economische groei van 1 procent in plaats van de aanvankelijke 1,25 procent. Dat is vooral toe te schrijven aan de beduidend „minder florissante ontwikkeling” van de uitvoer. De geringere groei van de wereldhandel als gevolg van de aanhoudende kredietcrisis ligt hieraan in belangrijke mate ten grondslag. De verdere terugval wordt verder veroorzaakt door de lagere groei van de binnenlandse bestedingen en afnemende investeringen.

„We hebben een aantal heel zoete jaren achter de rug van goede groei”, stelt Michiel Vergeer, topeconoom bij het CBS, vast. „Maar de economie koelt snel af.” De voorspellingen over de nabije toekomst zijn somber, moet hij toegeven. Consumenten zijn pessimistisch gestemd, blijkt uit het ingezakte consumentenvertrouwen dat het CBS onlangs constateerde.

Dat is niet verwonderlijk want de hoge energie- en voedselprijzen voelt de burger direct in de portemonnee. De automobilist betaalt al geruime tijd meer aan de pomp voor een volle tank als gevolg van de hoge olieprijs. In juli werd bekend dat de energierekening 144 euro hoger uitvalt dan een jaar geleden. Huishoudens hebben in het tweede kwartaal weliswaar nog 2,3 procent meer besteed, maar dat is grotendeels toe te schrijven aan het flink hogere aardgasverbruik door het koude weer en de nieuwe eigen bijdragen in de gezondheidszorg. Met ingang van januari is een verplicht eigen risico ingevoerd in de basisverzekering voor de zorg. En deze betalingen gelden als een uitgave van de huishoudens.

Verbetering van de koopkracht, die het kabinet bij zijn aantreden voor volgend jaar in het vooruitzicht had gesteld, lijkt er dan ook niet in te zitten. Sterker, voor dit jaar daalt de koopkracht van huishoudens gemiddeld met 0,25 procent en de vraag is of er gezien de tegenvallende conjunctuur voor volgend jaar nog verbetering inzit. Het kabinet wil in ieder geval proberen de door het CPB voorspelde daling van de koopkracht voor de laagste inkomens en ouderen met een klein pensioen die er volgend jaar 1 procent op achteruit gaan, te compenseren.

Maar het belangrijkste is, zo gaf minister Piet Hein Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (CDA) gisteren de stemming in het kabinet weer: „Hoe kunnen we de concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van andere landen zo goed mogelijk verdedigen?”

    • Michèle de Waard