Europa feliciteert zichzelf, VS komen Georgië te hulp

Nieuwsanalyse

De EU kon maar niet beslissen of er waarnemers naar Georgië moeten gaan. De VS doen dat anders. Amerikaanse militairen en goederen zijn er al.

De vergadering van Europese ministers in Brussel duurde gisteren uren. Zouden ze waarnemers naar Zuid-Ossetië sturen als daar een vredesakkoord kwam? Wat zou Rusland daarvan vinden? Ze kwamen er niet uit.

In de Verenigde Staten had president George Bush veel minder tijd nodig om te beslissen dat er militairen en hulpgoederen naar Georgië werden gestuurd. En dat zijn minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice zou gaan bemiddelen, omdat het staakt-het-vuren – dat de er was gekomen na bemiddeling door EU-voorzitter Frankrijk – wel erg wankel leek te zijn.

De Europese ministers in Brussel waren toen nog druk bezig om Frankrijk en zichzelf te feliciteren met dat bestand. Hoe verschillend ze ook dachten over Rusland en Georgië, het staakt-het-vuren vonden ze allemaal een groot succes.

En zo vaak gebeurt het niet dat de EU tevreden kan zijn over het eigen buitenlands beleid. Daar is de EU bijna altijd verdeeld over – vooral als het erom gaat hoe je moet omgaan met een groot en machtig land als Rusland.

Als je dan een keer succes hebt, wil je niet dat dat zomaar ophoudt. Daar waren de ministers het gisteren ook over eens: de EU moet een belangrijke rol blijven spelen in de Kaukasus. Frankrijk had meteen een idee: als er na het staakt-het-vuren een echt akkoord kwam, zouden de EU-landen waarnemers of ‘controleurs’ moeten sturen.

Maar een beslissing daarover kwam er niet. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Bernard Kouchner zei dat het moeilijk zou worden om Rusland zo’n missie te laten accepteren. Er waren landen die vonden dat de VN-Veiligheidsraad er eerst een beslissing over moest nemen. „We moeten ook precies weten wat we daar kunnen doen en welke landen mensen kunnen sturen”, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken David Miliband. Polen bijvoorbeeld zou graag mensen naar het gebied laten gaan, maar het begrijpt ook wel dat Rusland niet zit te wachten op vertegenwoordigers van een land dat vindt dat Rusland de afgelopen dagen „zijn ware gezicht” heeft laten zien.

Zo gaan bijeenkomsten in Brussel over buitenlands beleid – en dat is ook precies waarom de Russen vaak hun best moeten doen om niet al te openlijk neer te kijken op Europa. De Russische plaatsvervangend ambassadeur bij de EU, Nikolaj Kobrinets, zei begin deze week dat de EU niet Rusland of ‘beide partijen’ zou moeten oproepen om te stoppen met vechten, maar alleen Georgië. Maar er zou wel weer een tekst komen, dacht hij, met „de kleinst mogelijke Europese deler”.

Georgië vroeg om een harde veroordeling van Rusland. EU-landen als Polen, Zweden, de Baltische staten en Groot-Brittannië wilden dat ook. Maar door de hevige wens van de meeste EU-landen om de komende tijd belangrijk te blijven voor Georgië én Rusland, stonden er in de gemeenschappelijke tekst na afloop van de vergadering alleen een paar zinnen over de onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit van Georgië. Er stond niet dat Rusland die geschonden had.

De Georgische minister van Buitenlandse Zaken Eka Tkesjelasjvili, die ook in Brussel was, was hevig teleurgesteld. In gesprekken met Europese collega’s had ze wél harde woorden gehoord over Rusland. Maar ze hadden haar uitgelegd, zei ze gisteravond, dat ze die uitspraken niet openlijk konden doen omdat ze nu bemiddelaar waren in het conflict.

Maar was het staakt-het-vuren in Georgië wel een Europees succes? In Brussel is er niemand die gelooft dat de EU-voorzitter van begin dit jaar, Slovenië, ook door Moskou serieus zou zijn genomen. Het was een Frans succes, en Frankrijk zelf is ervan overtuigd dat president Sarkozy nooit zo vriendelijk was ontvangen in het Kremlin als hij de afgelopen tijd zelf niet zo vriendelijk was geweest voor Rusland. Hij had, om maar wat te noemen, als enige Europese leider eind vorig jaar Vladimir Poetin opgebeld om hem te feliciteren met de overwinning van Poetins partij bij de parlementsverkiezingen – die volgens waarnemers oneerlijk waren verlopen.

Een Frans succes dus. Maar weet iedereen over een paar dagen nog wel dat de Europeanen zich met het conflict hebben bemoeid, nu de Amerikanen het initiatief hebben overgenomen?

De Russische ambassadeur bij de NAVO in Brussel, Dmitri Rogozin, is er al dagen van overtuigd dat de NAVO niet met Rusland wil praten over het conflict – en wel met Georgië – omdat de Amerikanen zulk overleg tegenhouden. Andere NAVO-diplomaten bevestigen dat. NAVO-secretaris generaal Jaap de Hoop Scheffer was volgens de Russen ook niet voor niks zo ongebruikelijk kritisch geweest over Rusland, dat volgens hem „excessief en buitenproportioneel geweld” had gebruikt. De VS, denken de Russen, hadden de vergadering van NAVO-ambassadeurs, afgelopen dinsdag, gedomineerd.

Het zijn ook de Verenigde Staten die vonden dat de ministers van Buitenlandse Zaken van alle NAVO-landen moeten vergadering over het conflict. En dat gebeurt – volgende week dinsdag. De Russen moeten nog wachten.

    • Petra de Koning